Oncodermatologie: een vakgebied dat zichzelf uitvond

Ze zei het alsof het gewoon een feit was: "Ik kan mijn billen niet meer afvegen." Geen drama, geen tranen. Maar haar blik gleed weg. Je voelde wat ze niet zei.

Haar voeten waren ernstig beschadigd door de chemotherapie. De zolen rauw, de huid loslatend, blaren die niet meer heelden. Haar nagels verdwenen, aan handen en voeten. Schoenen dragen lukte niet meer, lopen werd een beproeving, en haar handen deden niet meer wat ze moesten doen. Geen knoopje dicht, geen tube open. Naar het toilet gaan kon ze niet meer alleen.

In haar dossier stond: behandeling verloopt goed. Dat klopte ook, medisch gezien. Maar ondertussen verloor zij stilletjes haar zelfstandigheid, en niemand had haar gewaarschuwd of voorbereid, terwijl we inmiddels weten dat dit soort bijwerkingen voorkomen kan worden, of op zijn minst verzacht.

Wat is oncodermatologie eigenlijk?

Laat ik beginnen met wat het níét is. Oncodermatologie gaat niet over de behandeling van huidkanker, dat is cutane oncologie, een ander vak. Oncodermatologie gaat over de huid, de nagels en het haar van mensen die behandeld worden voor kanker, welke kanker dan ook. Chemotherapie, immunotherapie, doelgerichte therapie, bestraling: ze laten allemaal sporen na, soms mild, soms zo ernstig dat de behandeling gestaakt moet worden terwijl dat met goede begeleiding voorkomen had kunnen zijn.

Dat is het gat dat oncodermatologie moet dichten, niet alleen in het ziekenhuis, maar ook daarbuiten.

Het begon in Leiden

In 2006 mocht ik als AIOS dermatologie meewerken aan een studie bij de oncologen in het LUMC, waarbij ik huidtoxiciteit scoorde bij patiënten die behandeld werden met EGFR-remmers. Ik zag van dichtbij wat bijwerkingen met mensen doen, niet als getal op een formulier, maar als iets wat iemands gezicht, handen en dagelijks leven volledig veranderde.

Dat onderzoek leidde in 2007 tot mijn eerste publicatie in het European Journal of Cancer. Maar wat me bijbleef was niet het artikel, het was de vaststelling dat deze bijwerkingen ertoe doen, dat ze voorspelbaar zijn, en dat de kennis om er iets aan te doen grotendeels ontbrak of versnipperd zat in vakbladen die de verkeerde mensen bereikten. Want aan een artikel in een Brits wetenschappelijk tijdschrift heeft een pedicure niets, een kapper ook niet, een nagelstylist ook niet, terwijl zij degenen zijn die de huid van kankerpatiënten week na week van dichtbij zien.

Een vakgebied dat er niet was

Nederland telde jarenlang een handvol oncodermatologen, het subspecialisme werd niet erkend, oncologen hadden al zoveel aan hun hoofd, en patiënten zwegen omdat ze bang waren dat klagen over hun huid zou leiden tot het staken van hun behandeling. Alsof je dat risico neemt als je toch al met een levensbedreigende ziekte bezig bent.

Ondertussen zat de kennis opgesloten in tijdschriften, in ziekenhuizen, bij een kleine groep specialisten. De mensen die patiënten het vaakst zagen, wisten niet wat ze keken, niet omdat ze het niet wilden weten, maar omdat niemand het hun vertelde. Dat is wat ik de afgelopen twintig jaar heb proberen te veranderen, niet omdat het mijn taak was, maar omdat het me niet losliet.

Het oncodermatologiespreekuur in Bravis

Inmiddels werk ik als dermatoloog in Bravis ziekenhuis in Roosendaal, waar ik een oncodermatologies preekuur run. Patiënten met huid-, nagel- en haarproblemen door kankerbehandeling komen daar terecht, en wat ik daar elke week zie bevestigt wat ik in 2006 al leerde: vroeg herkennen maakt het verschil, en vroeg herkennen begint niet altijd bij de arts.

De signaalfunctie van huid en nagels

Huid en nagels vertellen iets. Tijdens een oncologische behandeling zie je veranderingen aan de handen en voeten, aan het gezicht, de hoofdhuid, de wenkbrauwen, soms weken voordat iemand er zelf over begint, omdat ze het niet doorhebben of omdat ze bewust zwijgen.

Een kankerpatiënt ziet de dermatoloog misschien wel, misschien niet, maar ze ziet haar pedicure vaker, haar kapper, haar nagelstylist, haar huidtherapeut. Die mensen zien de huid van dichtbij, regelmatig, met aandacht, en als een nagel loslaat, een hoofdhuid irriteert of een handpalm rood en pijnlijk wordt, zijn zij degenen die het als eerste zien. Maar alleen als ze weten wat ze zien, wanneer ze mogen doorgaan, wanneer ze moeten stoppen, en naar wie ze moeten verwijzen.

Wat er de afgelopen twintig jaar gebouwd is

Met de NVDV en de NVvP werkte ik aan de interprofessionele Standaard Oncologische Voetzorg, wereldwijd het eerste interdisciplinaire zorgpad tussen voetzorgverleners en dermatologen, met de NVvP aan de Zorgmodule Preventie Voetulcera, met IKNL aan de Richtlijn Palliatieve Zorg voor Kinderen, module Huidzorg, en met de NVH aan de positie van de huidtherapeut in dit veld.

Internationaal werk ik als actief lid van de EADV Task Force Dermatology for Cancer Patients mee aan consensusdocumenten en patiënteninformatie, en via de MASCC aan de doorvertaling van de Nederlandse aanpak naar een internationale standaard. Ik schreef patiëntenfolders en vakartikelen voor pedicures, podotherapeuten, kappers, nagelstylisten, schoonheidsspecialisten, huidtherapeuten, oncologieverpleegkundigen en longartsen, in Nederland en België, en bouwde onlinedermatologie.nl: vrij toegankelijk, geen productreclame, geen gesponsorde content, voor de professional die twijfelt en voor de patiënt die 's avonds googelt wat er met haar nagels aan het gebeuren is.

Scholing die klopt

Via Huidopleiding.nl verzorg ik een geaccrediteerde e-learning en een webinar oncologische huidzorg, opgebouwd vanuit de klinische praktijk en geaccrediteerd door SKIN, ProCERT en footcare. Vanaf 2027 verzorg ik samen met Pediroda de opleiding Medisch Pedicure Oncologie, een opleiding gebouwd op wat er werkelijk in de praktijk speelt, door iemand die twintig jaar in dit veld staat, niet op basis van wat er toevallig op internet circuleert, maar op wetenschappelijke onderbouwing en klinische ervaring.

Een vakgebied in wording.

Oncodermatologie heeft de afgelopen jaren een vlucht genomen: nieuwe immunotherapieën brachten nieuwe huidreacties mee en dat heeft de aandacht versneld, er zijn meer goede artikelen, meer internationale netwerken, meer bewustzijn. Maar het is nog lang niet af. Oncodermatologie is in Nederland nog steeds niet erkend als subspecialisme, de wachttijden zijn lang, de kennis is te versnipperd, en nog steeds zwijgen te veel patiënten over hun huid uit angst voor behandelonderbreking.

Dat is het probleem dat me in 2006 raakte. Het drijft me nog steeds.

Waarom ik er niet mee stop

Goede zorg begint niet bij overleven. Het begint bij het behouden van wat mensen nodig hebben om zichzelf te kunnen blijven: kunnen lopen, zich kunnen aankleden, naar het toilet kunnen gaan.

Die vrouw liet me dat zien, en haar verhaal neem ik mee in alles: in het spreekuur, in de richtlijnen, in de scholingen, in de blog die je nu leest.

Oncodermatologie is een vakgebied dat zichzelf heeft moeten uitvinden. Dat doet het nog steeds. Ik doe graag mee.

Bronnen en publicaties

Peer-reviewed

• Galimont-Collen et al. — EGFR inhibitors: skin, hair, nail, mucosal side-effects. Eur J Cancer 2007;43:845–851
• Apalla, Galimont et al. — EGFR acneiform rash Delphi consensus. JEADV 2025;39(4):730–741
• Iorizzo, Galimont-Collen et al. — Nail toxicities EADV task force. JEADV 2026;40(2):185–198
• Van Teunenbroek, Galimont-Collen et al. — Palliative care for children: methodology. BMC Palliative Care 2023;22(1):193
• Van Teunenbroek, Galimont-Collen et al. — Dutch paediatric palliative care guideline. BMC Palliative Care 2024;23(1):72

Boekhoofdstuk

• Pugliese, Galimont-Collen et al. — The nail in systemic conditions: side effects from cancer therapies. In: Baran & Dawber's Diseases of the Nail: Advanced Concepts and Practice, 6th ed. Wiley, 2026. Chapter 6.

Vakpublicaties

• Oncologica 2020;37(3) — Palmoplantaire erythrodysesthesie: één naam, twee entiteiten
• Oncologica 2020;39(1) (herzien 2023) — Hand- en voetzorg in de oncologie: bezint eer ge begint
• Oedeem en Oncologie 2022;3:30–32 — De oncologische huid aan de handen en de voeten
• WCS Nieuws 2020;36(4):33–36 — De oncologische huid aan de handen en de voeten
• Podosophia 2021;28(2) — Oncologische huid- en nagelafwijkingen: tijd voor interdisciplinaire samenwerking
• Podosophia 2021;28(3) — Oncologische voetzorg: een grote stap vooruit
• Podopost juli 2021 — Screening voetproblemen moet standaard in oncologisch programma (interview)
• Podopost juli 2021 — Oncologische huid- en nagelafwijkingen aan de voet (kennistoets)
• Voetenwerk april 2025 — Nagelproblemen door kankerbehandelingen
• Footcare — De oncologische huid aan de handen en de voeten
• Heel de Huid 2024 — Hand- en voetzorgen na kanker
• DOQ 2022 — Samen werken aan preventie dermatologische bijwerkingen kanker
• Nursing maart 2024 — Verschil oncologische wond en oncologisch ulcus
• Nursing 2024 — Wondzorg in de palliatieve fase
• Nails Magazine 2021 — Nagelafwijkingen bij behandelingen tegen kanker
• NTvDV 2025;35(6) — Je voeten geven je mobiliteit, je handen je levenskwaliteit
• Beauty-Pro — Nagelafwijkingen bij behandelingen tegen kanker

Richtlijnen en zorgmodules

• NVDV/NVvP — Standaard Oncologische Voetzorg (mede-auteur)
• NVvP — Zorgmodule Preventie van Voetulcera (mede-auteur)
• IKNL — Richtlijn Palliatieve Zorg voor Kinderen, Module Huidzorg (mede-auteur)
• MASCC — Patient education resources oncologie

Patiënteninformatie en publiekscommunicatie

• EADV — patiëntenfolders oncologische huidzorg (mede-auteur)
• MASCC — informatievideo's oncologische huidzorg (mede-auteur)
• NCODA podcast — Oncodermatology (gastoptreden)

Lidmaatschappen en taskforces

• EADV Task Force Dermatology for Cancer Patients — actief lid
• MASCC Oncodermatology Group — actief lid
• European Nail Society — lid

Scholing

• Cursus Oncologische huidzorg — e-learning, geaccrediteerd SKIN/ProCERT/footcare, opgebouwd cfr. Bloom-taxonomie (niveau 1–6)
• Webinar Oncologische huidproblemen: klinisch redeneren en vroegsignalering — Huidopleiding, geaccrediteerd SKIN/ProCERT/footcare
• PostHBO NVvP — module oncologische huidzorg (docent)

Voordrachten internationaal

• EADV Task Force — expertmeeting oncologische nagelafwijkingen (september 2024)
• MASCC — oncologische nagelproblematiek (juni 2022)
• Podocongres Lage Landen NVvP/RBPA, ZOO Antwerpen — Workshop: De oncologische voet: herkennen, signaleren en handelen (oktober 2026)

Voordrachten nationaal

• ASWS — oncologische voetzorg (mei 2023)
• Wetenschapssymposium Bravis — posterpresentatie oncologische nagelafwijkingen (mei 2023)
• Wondzorgcongres Ede — oncologische ulcera (mei 2024)
• Pedicurebeurs Houten — oncologische hand- en voetzorg (oktober 2025)
• ProVoet regiodag — oncologische huidzorg (maart 2026)

Nascholingen buiten Huidopleiding

• Management EGFR-bijwerkingen — longartsen/oncologieverpleegkundigen (2012–2014, 6×)
• Oncodermatology — oncocentrum Bravis (okt 2020)
• Oncodermatology voor huidtherapeuten (nov 2020)
• Oncodermatologie — zorgprofessionals, Radboudumc (apr 2021)
• Oncologische voetzorg — podotherapeuten, NVPPA Academie (mrt 2022)
• Oncologische hand- en voetzorg — podotherapeuten, Podotherapie Wender (mei 2022)
• Oncologische nagelproblematiek — zorgprofessionals, MASCC (jun 2022)
• Oncologische voetzorg — zorgprofessionals, NVvP Academie (jul 2022)
• Oncologische hand- en voetzorg — zorgprofessionals, Stipezo-dag (sep 2022)
• Post-HBO preventie voetulcera — podotherapeuten, opnames (jun 2023)
• Oncologische hand- en voetzorg — schoonheidsspecialisten, Lokeren BE (jan 2024)