Ze is begin dertig. Ze loopt graag op sandalen, werkt veel buiten, is actief. Maar deze zomer heeft ze haar voeten niet meer blootgegeven. Niet op het strand, niet in de kleedkamer, niet bij de pedicure. Want twee van haar teennagels zijn verdikt, verkleurd, en ze schaamt zich er diep voor. Ze heeft van alles geprobeerd: tea tree oil, azijnbadjes, een duur lacquertje uit de drogist. Niets hielp. De huisarts stuurde haar weg. "Cosmetisch probleem," zei hij. "Niet medisch noodzakelijk."
Wat ze niet weet, is dat ze in goed gezelschap zit. Van de mensen boven de zestig heeft ongeveer een op de vijf last van schimmelnagels. Bij jongvolwassenen ligt het percentage lager, maar het probleem is er niet minder reëel om. En toch bestaat er voor haar, voor de niet-risicovoet, geen richtlijn. Geen protocol. Geen afgesproken zorgpad. Iedereen doet wat, met de beste intenties, maar zonder kader. Dat is het probleem dat ik al jaren zie. En waarvoor er eindelijk iets verandert.
De huisarts heeft niet per se ongelijk
Ik hoor regelmatig frustratie bij cliënten die met schimmelnagels bij de huisarts aankloppen en nul op het rekwest krijgen. Die frustratie begrijp ik. Maar de terughoudendheid van de huisarts is vaak niet onterecht.
Systemische antischimmelmiddelen zoals itraconazol en terbinafine zijn effectief, maar niet zonder risico's. Ze kunnen bijwerkingen geven, wisselwerkingen met andere medicatie, en bij itraconazol zijn er bekende cardiovasculaire overwegingen. Bovendien: zelfs als de behandeling slaagt, komt schimmel terug. Schimmels zijn overal om ons heen. Ze horen niet tot ons microbioom, maar veel mensen leven er in redelijke vrede mee. Pas wanneer de balans verstoort, de afweer afneemt, of de nagelplaat beschadigd raakt, krijgen ze de kans.
Is het middel dan niet erger dan de kwaal? Die vraag is legitiem. Maar het antwoord is niet eenvoudig, zeker niet voor de vrouw die al twee jaar haar voeten verstopt.
Een grijze zone zonder kader
Voor mensen met een risicovoet, denk aan diabetes, reuma, kanker of vaatlijden, bestaat er afgestemde zorg. Er zijn richtlijnen, er zijn medisch pedicures met specifieke bevoegdheden, er zijn verwijspaden. De inzet is begrijpelijk: bij die groep kunnen complicaties ernstig zijn.
Voor mensen met een niet-risicovoet bestond er lange tijd niets. Geen interdisciplinaire afspraken, geen professionele standaard voor de behandeling door de pedicure, geen heldere verwijslogica. Iedereen deed wat: de pedicure freesde, de drogist verkocht lacquer, de huisarts wees af. En de cliënt bleef achter met een nagel die niet beter werd en het gevoel dat niemand goed wist wat er nu eigenlijk moest gebeuren.
Dat is geen klein probleem. Handelingsverlegenheid in de keten, ook bij goed opgeleide professionals, leidt tot onzekerheid bij de cliënt, tot behandelingen die niet passend zijn, en tot gemiste kansen om tijdig de juiste schakel in te schakelen.
Het ProVoet-protocol: een stap die telt
In 2025 verscheen het Protocol Schimmelinfecties aan de Voeten van ProVoet, de brancheorganisatie voor pedicures.[1] Ik was kartrekker van dit protocol en werkte er samen met pedicures, medisch pedicures en beleidsadviseurs aan. Het protocol is beoordeeld door NHG, NVDV, NVH en NVvP.
Mijn betrokkenheid bij dit onderwerp is niet nieuw. Als AIOS dermatologie aan het LUMC stortte ik me als eerste met zoveel liefde op de mycologie dat het onderdeel later een verplicht element in de opleiding werd.
Sinds 2021 geef ik jaarlijks gastcolleges over schimmelinfecties aan microbiologen in opleiding. Die fascinatie voor een onderschat vakgebied loopt als rode draad door mijn klinische werk, mijn onderwijs en mijn bijdragen aan richtlijnen.
Wat het protocol doet: het geeft pedicures handvatten voor het herkennen, beoordelen en behandelen van schimmelinfecties aan voeten en nagels, inclusief de risico-inventarisatie, de beslisstructuur voor verwijzing, de geïntegreerde aanpak van huid, nagel, schoen en sok, en de rol van educatie en zelfzorg. Het beschrijft wanneer je als pedicure kunt behandelen, wanneer je overlegt met de huisarts, en wanneer je verwijst.
Het is geen garantie voor genezing. Dat is het protocol ook eerlijk over: er is geen behandelmethode die wetenschappelijk bewezen voor elke cliënt werkt. Maar het geeft structuur. En structuur is wat de keten nu het hardst nodig heeft.
Wat de pedicure wél en niet doet
Een schimmelnagel behandelen is niet simpelweg frezen tot het weg is. Een nagel dun frezen is een technische handeling met een eigen risicobeoordeling: hoe dik is de nagelplaat, is er pijn of bloedingsrisico, is er sprake van een risicovoet? De ProVoet-richtlijn beschrijft dit gedetailleerd, inclusief contra-indicaties en de eis dat foto's vóór en ná behandeling in het dossier worden opgenomen.
Tegelijkertijd is behandeling door de pedicure nadrukkelijk géén vervanging voor medische diagnostiek of systemische medicatie. De pedicure signaleert, behandelt wat binnen de eigen bevoegdheid valt, en schakelt op bij twijfel of bij onvoldoende resultaat. Diagnostiek vóór behandeling: dat is het principe.[2] Niet elke verdichte nagel is een schimmelinfectie. Psoriasis, trauma, of chronische druk kunnen identieke beelden geven. Wie behandelt zonder diagnose, behandelt blind.
Wat de cliënt moet begrijpen
Geduld. Dat is het eerlijkste antwoord dat je een cliënt kunt geven. Een schimmelnagel geneest niet in weken. Een gezonde grote teennagel heeft gemiddeld een jaar nodig om volledig uit te groeien. Ben je ouder, of gebruik je bepaalde medicatie, dan kan het twee jaar zijn. Zolang de geïnfecteerde nagelplaat niet volledig vervangen is, is de schimmel er nog.
Dat betekent ook: wie drie weken lacquer heeft aangebracht en geen resultaat ziet, heeft niets verkeerd gedaan. Het behandeltraject voor een schimmelnagel vraagt om consistentie over maanden, aandacht voor sokken en schoenen, en begeleiding door iemand die de progressie objectief beoordeelt. Foto's helpen daarbij. Niet als bewijs van succes, maar als objectieve maatstaf van waar je staat.
Recidief is eerder regel dan uitzondering. Dat is geen reden om niet te behandelen, maar wel een reden om realistisch te zijn over wat behandeling kan brengen.
Waarom samenwerking onmisbaar is
De vrouw die ik in de opening beschreef, verdient meer dan een doorverwijzing naar niemand. Ze verdient een professional die haar serieus neemt, die het klinische beeld beoordeelt, die uitlegt wat ze kan verwachten en wat niet. En zo nodig een brief naar de huisarts, met een duidelijke vraagstelling.
Het ProVoet-protocol geeft pedicures een professionele basis voor die rol. Maar een protocol werkt alleen als het ook geleerd en toegepast wordt. Precies daarom besteden we bij Huidopleiding uitgebreid aandacht aan schimmelinfecties: van diagnostisch redeneren tot behandelplan, van verwijsmoment tot cliëntcommunicatie.[3][4]
Zien is niet hetzelfde als herkennen. En herkennen is niet hetzelfde als weten wat je er vervolgens mee doet. Dat laatste is wat goede scholing je geeft.
Bronnen
Richtlijnen en protocollen
[1] ProVoet. Protocol Schimmelinfecties aan de Voeten: Behandeling van dermatomycosen en onychomycosen door de pedicure en medisch pedicure. Veenendaal: ProVoet; 2025. ISBN 978 90 368 3060 7.
[2] NHG-Standaard Dermatomycosen. Versie 3.0. Utrecht: Nederlands Huisartsengenootschap; februari 2022.
Scholing
Webinar Schimmeldiagnostiek: klinisch redeneren en behandelplan. Geaccrediteerd bij ProCERT en footcare.
Online cursus Schimmeldiagnostiek: Klinisch redeneren en behandelplan. Geaccrediteerd bij ProCERT en footcare.
