Signalering als collectieve taak: twintig jaar werken aan huidkankerpreventie
Een jongetje van een jaar of acht vroeg na afloop of je ook moest insmeren als het bewolkt is. Hij zat op de eerste rij en had de hele presentatie goed opgelet. Ja, zei ik. Dat moet je. Hij knikte, heel serieus. Dat soort momenten legt uit waarom preventie geen bijzaak is.
Huidkanker in cijfers
Huidkanker is de snelst groeiende kanker in Nederland. In 2024 kregen bijna 80.000 mensen de diagnose, waarvan bijna 9.000 melanoom. Het aantal nieuwe gevallen is sinds 2010 vrijwel verdubbeld. [1] Melanoom is bij jongvolwassenen van 18 tot 39 jaar de tweede meest voorkomende kankersoort. [2] Dat zien we ook in de praktijk: basaalcelcarcinomen, vroeger bijna uitsluitend bij oudere patiënten, komen nu ook bij jongvolwassenen voor.
Veel van hen zijn in hun kinderjaren verbrand of onbeschermd in de zon geweest. UV-straling beschadigt het DNA in de huidcellen. Die schade stapelt zich op en de huid vergeet niets. Een flinke blaarverbranding in de jeugd verdubbelt het latere risico op melanoom. Vijf of meer blaarverbrandingen tussen het vijftiende en twintigste jaar verhogen dat risico met ongeveer 80 procent. [3]
Van tomaatje naar TikTok
Schoonheidsidealen rond bruinen veranderen met de generatie. In de negentiende eeuw was een bleke huid een statussymbool; bruinen betekende dat je buiten werkte. Na Coco Chanel werd een kleurtje chic. In de jaren zestig en zeventig was bruinen bijna een sport. In de jaren negentig vonden we het juist slonzig. Nu is het via TikTok helemaal terug, met scherpe tan lines als bewust modeaccessoire. [4] Het grote verschil met vroeger is de snelheid. Een schoonheidsideaal sijpelde vroeger langzaam door via glossy's en de catwalk, seizoensgebonden, met tijd om te waarschuwen. Nu bereikt zo'n trend in een paar uur miljoenen mensen, ongefilterd, zonder dat erbij staat wat het met je huid doet.
Wat dat bruine kleurtje echt betekent
Het bruine kleurtje dat na zonblootstelling verschijnt is geen teken van gezondheid. Het is het bewijs dat er al schade is opgetreden. De huid maakt pigment aan als noodreactie, een soort parasol boven de beschadigde celkernen. Bruinen is een stressreactie van je huid. Gezond bruin bestaat niet. [4] Zonnebrandcrème insmeren is daarbij het sluitstuk van zonschade voorkomen, niet het hoofdstuk. Het hoofdstuk is gedragsverandering, en die begint vroeg. [1]
De informatiestrijd
Op sociale media circuleert de claim dat zonnebrandcrème kankerverwekkend is, hormonen verstoort of vitamine D blokkeert. Die claims zijn onjuist. [1][5] Van Gen Z gelooft 57 procent één of meer tanning-mythes, zoals de gedachte dat een basistan beschermt. Bijna de helft verbrandde in 2024. [6] Als dokter sta ik al 1-0 achter tegenover een influencer die zegt de oplossing voor jouw probleem te hebben gevonden. Wat ik vertel is ingewikkeld. En omdat het ingewikkeld is, kom ik onbetrouwbaar over. Dat zegt iets over hoe we communiceren, niet over of de feiten kloppen. [4]
Preventie kan niet alleen in de spreekkamer plaatsvinden
Een kapper ziet de hoofdhuid van zijn klant elke zes weken. Een pedicure de voeten misschien nog vaker. Een schoonheidsspecialist het gezicht. Een nagelstyliste de handen. Zij zien verkleuringen, vlekjes, plekjes die veranderen, soms maanden voordat iemand naar een arts gaat, als ze er überhaupt naar gaan. De rol van nagelstylisten in de vroegtijdige herkenning van agressieve vormen van huidkanker is groot, juist omdat mensen bij het controleren van hun lichaam de huid en nagels van handen en voeten zelden meenemen en de waarschuwingstekens niet kennen. [7]
Zij hoeven geen diagnose te stellen. Maar ze kunnen wel een verandering opmerken, een gerichte vraag stellen en iemand adviseren een afwijking medisch te laten beoordelen. Dat is een andere rol dan die van de dermatoloog, maar in een vroeg stadium van huidkanker een minstens zo belangrijke.
Toen ik in 2007 als kersverse dermatoloog begon, werden flankerende beroepsgroepen niet aangesproken als schakel in de signaleringsketen. Ze kregen geen dermatologische scholing, stonden niet op de agenda van dermatologen en zaten niet in de zaal op congressen over huidkanker.
Ik begon met schrijven voor die groepen. Vakartikelen in Nails Magazine [7][8][9], Beauty-Pro [10], WCS Nieuws [11], Footcare [12], Cutis Cura [13] en NTvHuidzorg [14], stukken die uitlegden wat een verdachte huidafwijking is, wanneer je moet doorverwijzen, en waarom dat bij juist deze beroepsgroepen zo veel verschil kan maken. In kranten, vakbladen, tijdschriften en op televisie vroeg ik al jaren aandacht voor hetzelfde: vroeg herkennen, preventie, de rol van wie de huid als eerste ziet. Omroep Zeeland deed in 2023 een tv-uitzending over waarom zoveel Zeeuwen huidkanker krijgen. [15] De PZC schreef er meerdere keren over. [16] Het AD ook. [17] RTLnieuws over jongeren die zich niet meer insmeren. [18] De aandacht in Cosmopolitan [2], Margriet [19], EenVandaag [4], NPO Radio 1 [20] en NPO Klassiek [5] laat zien dat dit geen niche-onderwerp is.
Die beroepsgroepen reageerden. Ze nodigden me uit: ProVoet-regiodagen, het Pedicurecongres, Innofeet, kappers via Wella, het Footcare Jaarcongres, de EADV Task Force Oncology for Nurses op uitnodiging. Nascholingen voor podotherapeuten, schoonheidsspecialisten, huidtherapeuten, apothekers en basisartsen. Steeds dezelfde boodschap, telkens voor een andere groep professionals die dagelijks huid zien maar het juiste kader misten.
Via Huidopleiding groeide dat uit tot geaccrediteerde webinars, e-learnings en e-books, gericht op huidkankersignalering en preventie. De scholingen zijn geaccrediteerd bij SKIN voor schoonheidsspecialisten, ProCERT voor huidtherapeuten en Footcare voor pedicures en podotherapeuten. In 2023 en opnieuw in 2026 was ik ambassadeur van de Stichting Melanoom.
Campagnes op sociale media
Dokters zijn onzichtbaar op sociale media. Dat is een probleem, want mensen zoeken hun informatie online en komen terecht bij wie zichtbaar is, niet bij wie gelijk heeft. [21] In mei 2022 organiseerde ik via de Huidopleiding-community een eigen Facebook-campagne over huidkanker: zes afleveringen, week na week, over oorzaken, voorstadia en de drie hoofdtypen. Geen sponsor, geen budget, wel een georganiseerde reeks die professionals en publiek konden volgen, herhalen en delen. Op Instagram liepen campagnes parallel over zonbescherming, UV, verdachte moedervlekken en zonnebrandcrème-fabels. Via DoktersVandaag maakte ik ook video's over huidkanker en preventie voor een breder publiek.
Artsen hebben Gen Z in de zorg te lang over het hoofd gezien. Die groep moeten we veel beter informeren, in hun taal en op hun kanalen. Wil je een kleurtje? Prima, gebruik een zelfbruiner. Je kunt veilig bruin lijken; veilig bruin worden bestaat niet. [4]
Een publiekswebsite, lang voordat het gebruikelijk was
Onlinedermatologie.nl bestaat al meer dan tien jaar. De gedachte was eenvoudig: mensen zoeken medische informatie online, altijd al gedaan, en als betrouwbare bronnen ontbreken vullen onbetrouwbare dat gat. Vrij toegankelijk, zonder reclame, zonder gesponsorde content, regelmatig bijgewerkt op basis van actuele richtlijnen. Voor de professional die twijfelt en voor de patiënt die 's avonds googelt wat er met een plekje aan het gebeuren is.
De huidkanker-sectie dekt BCC, SCC, melanoom, actinische keratose en melanoma in situ, uitgelegd in gewone taal, met aandacht voor het grijze gebied. Want juist de afwijking die misschien iets is, misschien niet, is waar mensen vastlopen en waar te lang wachten zijn prijs heeft.
Kinderen en de zon
Verbranding in de kindertijd is een onafhankelijke risicofactor voor melanoom op latere leeftijd. [3] Dat rechtvaardigt een aanpak die verder gaat dan een folder. Een huis vol kreeftenkoppen is een gratis e-book voor kinderen en hun ouders, via onlinedermatologie.nl. Geen angstverhaal, geen productadvies, uitleg die klopt in taal die werkt voor wie het echt aangaat. Voor scholen ontwikkelde ik een programma dat aansluit bij hoe kinderen leren. Ik stond in klaslokalen, niet één keer. Kinderen stellen de goede vragen. Dat jongetje met de bewolkte lucht weet het nu.
Erkenning
Omroep Zeeland, het AD, de PZC, RTLnieuws, NPO Radio 1, NPO Klassiek, Brandpunt+, EenVandaag, Cosmopolitan, Margriet, de EO, Knack [2][4][5][15][16][17][18][19][20], steeds dezelfde vraag: waarom stijgt huidkanker, wie ziet het als eerste, en wat kunnen we eraan doen. Die vraag stel ik zelf ook al bijna twintig jaar.
De erkenning die me het meest raakt, komt van de beroepsgroepen zelf. Dat pedicures, kappers en huidtherapeuten me uitnodigen, mijn vakartikelen gebruiken en nadien vertellen dat ze nu weten wat ze zien. Dat ze bij congressen in de zaal zitten en vragen stellen die ze een jaar eerder niet konden stellen.
De WCS Award 2023 en de titel Zorgstem van het Jaar 2025 kwamen onder andere voort uit dit werk. Niet alleen uit de kliniek of de wetenschap, maar uit bijna twintig jaar werken aan scholing, campagnes, websites, e-books, vakartikelen en klaslokalen. Signalering en preventie als collectieve taak.
Bronnen en publicaties
Literatuur
[1] Van Balen E. Zonneklaar over zonnebrand: zeven vragen over zonnebrandcrème. NEMO Kennislink, 12 juni 2025. nemokennislink.nl/publicaties/zonneklaar-over-zonnebrand
[2] Cosmopolitan, issue 4. Huidkanker: lekker kleurtje... of toch niet? (interview Galimont)
[3] Whiteman DC, Green AC. Melanoma and sun exposure: an overview of published studies. Int J Cancer. 1999;73:198–203.
[4] EenVandaag, 27 aug 2025. Waarom tanlines gevaarlijke trend zijn op TikTok en Instagram (interview Galimont, tekst Kamal van de Pol). eenvandaag.avrotros.nl
[5] NPO Klassiek, De Ochtend, 28 jul 2025. Dermatologen waarschuwen voor desinformatie over zonnebrand. npoklassiek.nl
[6] American Academy of Dermatology. Survey: Gen Z and sun protection 2025. aad.org/news/survey-gen-z-sunburned
[7] Galimont-Collen A. Melanomen onder en rond de vingernagels. Nails Magazine, 2021.
[8] Galimont-Collen A. Huidkanker aan de handen. Nails Magazine, juni 2021.
[9] Galimont-Collen A. Goede zongewoonten. Nails Magazine, 2021.
[10] Sneak peek: huidkanker aan de handen; Melanomen op en rond de vingernagels. Beauty-Pro, 2021.
[11] Galimont-Collen A. Toekomstbestendige huidkanker. WCS Nieuws 2021;37(2):4–9.
[12] Galimont-Collen A. Toekomstbestendige huidkanker. Footcare, 2021.
[13] Galimont-Collen A. Verdachte huidafwijkingen. Cutis Cura 2017;4(4).
[14] Galimont-Collen A. UV-straling: hoe werkt het en hoe gaan we er verstandig mee om? NTvHuidzorg 2018;8(5).
[15] Omroep Zeeland. Waarom zoveel Zeeuwen kampen met huidkanker (tv + artikel). 2023. omroepzeeland.nl
[16] PZC. Meerdere artikelen over huidkanker in Zeeland, 2018–2023. pzc.nl
[17] AD. Huidkanker wordt volksziekte (Eric Wijnacker, 29-06-2018); Schrikbarende stijging Zeeuwen met huidkanker (Maurice Steketee, 28-06-2018). ad.nl
[18] RTLnieuws. Bakken in de zon weer populair bij jongeren. rtl.nl
[19] Margriet, 14 jun 2023. Nut van UV-werende kleding (interview Galimont, tekst Nynke Kooy). margriet.nl
[20] NPO Radio 1, De Nacht van KRO-NCRV. Smeren op de Dag van de Zonnebrand, 27-05-2024. nporadio1.nl
[21] Galimont-Collen AFS. Liefdevol loslaten. NTvDV. 2024;34(10):45–47.
Scholing (via Huidopleiding)
Webinar Huidkanker, geaccrediteerd SKIN/ProCERT/Footcare, meerdere edities 2023–2026 via huidopleiding.nl.
E-learning huidkankersignalering, geaccrediteerd SKIN/ProCERT/Footcare via huidopleiding.nl.
E-book Huidkanker ontcijferd. huidopleiding.nl/shop
E-book Een huis vol kreeftenkoppen, gratis via onlinedermatologie.nl.
Patiënteninformatie
