Tinea pedis (Voetschimmel)

1. Korte samenvatting
Voetschimmel (tinea pedis) is een veelvoorkomende schimmelinfectie van de huid van de voet, vooral tussen de tenen en aan de voetzolen. De aandoening ontstaat in een warme, vochtige omgeving en kan jeuk, schilfering en kloofjes veroorzaken. Voetschimmel is goed te behandelen, maar heeft de neiging om terug te keren als de omstandigheden gunstig blijven voor schimmelgroei.

2. Wat is het?
Voetschimmel is een infectie van de huid veroorzaakt door dermatofyten, een groep schimmels die zich voeden met keratine in de hoornlaag van de huid. De aandoening komt veel voor en treft een aanzienlijk deel van de bevolking, vooral volwassenen.

De infectie bevindt zich meestal tussen de tenen, maar kan zich ook uitbreiden naar de voetzolen, voetranden en soms naar de nagels. In dat geval kan er sprake zijn van een gecombineerde infectie met schimmelnagels.

De term “zwemmerseczeem” is misleidend, omdat het geen eczeem is maar een infectie. Wel ontstaat de aandoening vaak in omstandigheden die lijken op die in zwembaden en kleedruimtes.

3. Hoe ontstaat het?
Voetschimmel ontstaat wanneer schimmelsporen zich hechten aan de huid en onder gunstige omstandigheden gaan groeien. Deze omstandigheden zijn vooral warmte, vocht en een afgesloten omgeving.

De schimmel dringt de oppervlakkige huidlaag binnen en veroorzaakt daar een ontstekingsreactie. Omdat schimmels zich gemakkelijk verspreiden via huidschilfers, is besmetting relatief eenvoudig, vooral in gedeelde ruimtes.

Factoren die het risico verhogen zijn:

• vochtige voeten door zweten of slecht ventilerend schoeisel
• gebruik van openbare ruimtes zoals zwembaden en kleedkamers
• langdurig dragen van afgesloten schoenen of synthetische sokken

Contact met schimmelsporen is vrijwel onvermijdelijk, maar niet iedereen ontwikkelt klachten. De gevoeligheid verschilt per persoon.

4. Wat zijn de klachten?
De klachten variëren afhankelijk van de vorm en ernst van de infectie. De meest voorkomende vorm is interdigitale voetschimmel, waarbij de huid tussen de tenen wit, week en schilferig wordt.

Andere vormen kunnen zich uiten als droge schilfering van de voetzolen of juist als blaasjes met jeuk. Soms ontstaan er pijnlijke kloofjes, vooral wanneer de huid beschadigd raakt.

Typische verschijnselen zijn:

• schilfering en kloofjes tussen de tenen
• jeuk, branderigheid of een onaangenaam gevoel
• rode of schilferende plekken aan de voetzolen of voetranden

Bij uitbreiding naar de nagels kunnen deze verkleuren, verdikken en brokkelig worden. Daarnaast kan een overgevoeligheidsreactie optreden, bijvoorbeeld blaasjeseczeem aan de handen.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich op het vermijden van een vochtige en warme omgeving waarin schimmels goed kunnen groeien. Goede voetverzorging en hygiëne spelen hierbij een belangrijke rol.

Het is belangrijk om de huidbarrière intact te houden en de voeten droog te houden, vooral tussen de tenen. Ook het beperken van blootstelling aan besmettingsbronnen helpt.

Praktische adviezen zijn:

• voeten dagelijks goed wassen en zorgvuldig afdrogen, vooral tussen de tenen
• dragen van ademende schoenen en katoenen sokken
• gebruik van slippers in openbare ruimtes zoals zwembaden en sauna’s

Daarnaast is het verstandig schoenen regelmatig te laten luchten en sokken dagelijks te wisselen.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
In de meeste gevallen kan de diagnose op het klinisch beeld worden gesteld. De typische lokalisatie en het aspect van de huidafwijkingen maken de diagnose vaak duidelijk.

Bij twijfel kan aanvullend onderzoek worden gedaan. Hierbij wordt wat huidschilfermateriaal afgenomen en onder de microscoop onderzocht om schimmeldraden aan te tonen.

Dit onderzoek is eenvoudig en snel uit te voeren en kan helpen om onderscheid te maken met andere huidaandoeningen zoals eczeem of psoriasis.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling bestaat meestal uit lokale antischimmelmiddelen in de vorm van crèmes, sprays of lotions. Deze middelen doden de schimmel of remmen de groei ervan.

Het is belangrijk om de behandeling voldoende lang voort te zetten, ook nadat de klachten verdwenen zijn, om herinfectie te voorkomen. Daarnaast moeten schoenen en sokken worden meegenomen in de behandeling, omdat hierin schimmelsporen kunnen achterblijven.

Bij hardnekkige of uitgebreide infecties kan een orale behandeling met tabletten nodig zijn. Deze wordt vooral ingezet wanneer ook de nagels betrokken zijn of wanneer lokale therapie onvoldoende effect heeft.

8. Wat is het vooruitzicht?
Voetschimmel is doorgaans goed te behandelen en geneest meestal zonder blijvende schade. Wel is de kans op terugkeer groot, vooral wanneer de risicofactoren blijven bestaan.

Sommige mensen lijken gevoeliger voor het ontwikkelen van voetschimmel, bijvoorbeeld door anatomische factoren of een blijvend vochtige huidomgeving tussen de tenen.

Met goede hygiëne, adequate behandeling en aandacht voor preventieve maatregelen kan het risico op recidief aanzienlijk worden verminderd.