Tinea capitis (hoofdschimmel)

1. Korte samenvatting
Hoofdschimmel, ook wel tinea capitis, is een zeer besmettelijke schimmelinfectie van de hoofdhuid en haren. Het komt vooral voor bij jonge kinderen en kan leiden tot schilfering, haaruitval en soms ontsteking. Behandeling met tabletten is noodzakelijk en moet altijd volledig worden afgemaakt. Met de juiste aanpak geneest de aandoening meestal goed, maar herbesmetting is mogelijk.

2. Wat is het?
Hoofdschimmel is een infectie van de hoofdhuid veroorzaakt door dermatofyten, schimmels die zich voeden met keratine in de huid en haren. De aandoening wordt ook wel trichofytie genoemd en staat in het Engels bekend als “scalp ringworm”.

Het is de meest voorkomende schimmelinfectie bij kinderen, met name tussen de 3 en 7 jaar. Besmettingen kunnen zich verspreiden binnen gezinnen en op scholen, waardoor kleine epidemieën kunnen ontstaan.

3. Hoe ontstaat het?
De infectie ontstaat door direct of indirect contact met schimmelsporen. Overdracht kan plaatsvinden via mensen, dieren of besmette voorwerpen.

Belangrijke besmettingsbronnen zijn:

• direct contact met besmette personen of asymptomatische dragers
• (huis)dieren zoals katten, honden of knaagdieren
• gedeelde voorwerpen zoals kammen, borstels, petten en beddengoed

Opvallend is dat ook mensen zonder zichtbare klachten de schimmel kunnen dragen en verspreiden. Dit maakt het soms lastig om de bron van besmetting te achterhalen.

4. Wat zijn de klachten?
De verschijnselen kunnen variëren afhankelijk van de veroorzakende schimmelsoort. Vaak ontstaan er één of meerdere plekken met schilfering en haaruitval op de hoofdhuid.

Typische kenmerken zijn kale plekken met afgebroken haren, roodheid en soms ontsteking. In ernstigere gevallen kunnen zwelling, pijn en pusvorming optreden, zoals bij een kerion. Sommige vormen geven dikke, geelachtige schilfers of een kenmerkende geur.

In de meeste gevallen blijft de infectie beperkt tot de huid en haren, maar door krabben kan een bijkomende bacteriële infectie ontstaan, wat leidt tot extra roodheid, zwelling en pus.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich vooral op het voorkomen van verspreiding binnen gezinnen en groepen.

Belangrijke maatregelen zijn:

• gebruik geen gedeelde kammen, borstels of hoofddeksels
• controleer huisgenoten en huisdieren bij besmetting
• reinig besmette voorwerpen grondig, bijvoorbeeld met alcohol of chlooroplossing
• vermijd het delen van beddengoed en kleding

Het opsporen en behandelen van de bron is essentieel om herbesmetting te voorkomen.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose kan vaak al op het klinisch beeld worden vermoed. Aanvullend onderzoek wordt vrijwel altijd gedaan om de infectie te bevestigen en de verwekker te bepalen.

Dit kan bestaan uit microscopisch onderzoek van haren en huidschilfers en een schimmelkweek. Een Woods-lamp kan helpen bij sommige typen schimmels, maar een negatieve uitslag sluit een infectie niet uit. De uitslag van een kweek kan enkele weken duren.

7. Hoe wordt het behandeld?
Hoofdschimmel wordt altijd behandeld met orale antischimmelmedicatie, omdat lokale middelen alleen onvoldoende effectief zijn. De behandeling duurt meestal 6 tot 12 weken.

Daarnaast wordt geadviseerd om de hoofdhuid regelmatig te wassen met een antischimmelshampoo om verspreiding van sporen te verminderen. Het is belangrijk om de behandeling volledig af te maken, ook wanneer de klachten al verdwenen zijn.

In de meeste gevallen kan een kind na start van de behandeling gewoon naar school, mits de omgeving op de hoogte is en hygiënemaatregelen worden genomen.

8. Wat is het vooruitzicht?
Met de juiste behandeling geneest hoofdschimmel meestal goed. De haren groeien doorgaans weer terug, tenzij er sprake is geweest van ernstige ontsteking met littekenvorming.

Er ontstaat geen blijvende immuniteit, waardoor herbesmetting mogelijk blijft. Het voorkomen van nieuwe besmetting, door goede hygiëne en behandeling van contactpersonen en dieren, blijft daarom belangrijk.