Tinea corporis (ringworm)

1. Korte samenvatting
Ringworm, ook wel tinea corporis genoemd, is een veelvoorkomende schimmelinfectie van de huid op romp en ledematen. De aandoening wordt veroorzaakt door dermatofyten, een groep schimmels die de hoornlaag van de huid aantasten. Kenmerkend is een ringvormige, roodschilferende plek met een actievere rand. De infectie is besmettelijk maar goed te behandelen met lokale of, indien nodig, orale antischimmelmiddelen.

2. Wat is het?
Ringworm is een oppervlakkige schimmelinfectie van de huid. Ondanks de naam is er geen sprake van een worm, maar van een infectie door schimmels die zich voeden met keratine, een belangrijk bestanddeel van de bovenste huidlaag.

De medische term tinea corporis verwijst naar infecties op de romp en ledematen. Wanneer de infectie zich in de liezen bevindt, wordt gesproken van tinea cruris. De naam “ringworm” is gebaseerd op het typische uiterlijk van de huidafwijking: een ringvormige plek met een rode, licht verheven rand en een relatief rustiger centrum.

Deze infectie komt wereldwijd veel voor en kan iedereen treffen, ongeacht leeftijd. De ernst en uitgebreidheid kunnen variëren, afhankelijk van de weerstand van de huid en de mate van blootstelling.

3. Hoe ontstaat het?
Ringworm ontstaat door besmetting met dermatofyten, een groep schimmels die zich gespecialiseerd hebben in het infecteren van huid, haar en nagels. Deze schimmels planten zich voort via sporen, die onder gunstige omstandigheden kunnen uitgroeien tot nieuwe schimmels.

Besmetting vindt meestal plaats via direct contact met een geïnfecteerde persoon of dier, maar kan ook indirect verlopen via besmette oppervlakken of materialen. Huisdieren, met name katten en honden, vormen een belangrijke bron van besmetting.

Factoren die het risico op infectie vergroten zijn:

• contact met besmette mensen, dieren of voorwerpen
• warme, vochtige huidomstandigheden
• verminderde afweer of huidbeschadiging

Schimmels gedijen goed in een vochtige omgeving. Daarom komen infecties vaker voor op plekken waar de huid warm en minder goed geventileerd is.

4. Wat zijn de klachten?
De typische huidafwijking bij ringworm is een scherp begrensde, ringvormige plek die langzaam groter kan worden. De rand van de plek is vaak rood en licht verheven, terwijl het centrum rustiger oogt en soms al genezing lijkt te vertonen.

De huid kan licht schilferen en vaak is er sprake van jeuk of een branderig gevoel. De klachten zijn meestal mild, maar kunnen bij uitgebreide infecties of bij mensen met een verminderde weerstand duidelijker aanwezig zijn.

Kenmerkende symptomen zijn:

• ringvormige roodschilferende plekken met een actieve rand
• lichte tot matige jeuk of irritatie
• uitbreiding van de plek in de loop van de tijd

Soms ontstaan meerdere plekken tegelijk, die kunnen samenvloeien tot grotere gebieden. Bij immuungecompromitteerde patiënten kan het beeld uitgebreider en hardnekkiger zijn.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie van ringworm richt zich op het beperken van blootstelling en het creëren van omstandigheden waarin schimmels minder goed kunnen groeien. Hygiëne en huidverzorging spelen hierbij een belangrijke rol.

Het is belangrijk om de huid schoon en droog te houden, vooral na zweten of douchen. Daarnaast is het verstandig om contact met mogelijk besmette bronnen te vermijden of zorgvuldig om te gaan met gedeelde materialen.

• droog de huid goed af, vooral in huidplooien
• vermijd het delen van handdoeken, kleding en sportmateriaal
• controleer huisdieren bij vermoeden van besmetting

Door deze maatregelen kan de kans op besmetting en herinfectie aanzienlijk worden verminderd.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose ringworm wordt vaak gesteld op basis van het klinische beeld. De karakteristieke ringvormige huidafwijking geeft meestal voldoende aanwijzingen voor een werkdiagnose.

Om de diagnose te bevestigen kan aanvullend onderzoek worden gedaan. Hierbij wordt een kleine hoeveelheid huidschilfers afgenomen en onder de microscoop onderzocht op aanwezigheid van schimmeldraden. Dit onderzoek is eenvoudig en snel uit te voeren.

In sommige gevallen kan een kweek worden ingezet om het type schimmel te bepalen, bijvoorbeeld bij therapieresistente infecties.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling van ringworm is gericht op het doden van de schimmel en het voorkomen van verdere verspreiding. In de meeste gevallen volstaat een lokale behandeling met een antischimmelcrème of -zalf.

Deze middelen worden één- tot tweemaal daags aangebracht, ook nog enige tijd nadat de huid er weer normaal uitziet. Dit is belangrijk om restschimmels volledig te elimineren en terugkeer te voorkomen.

Bij uitgebreide, hardnekkige of recidiverende infecties kan een behandeling met orale antischimmelmiddelen nodig zijn. Deze worden gedurende meerdere weken tot maanden gebruikt, afhankelijk van de ernst van de infectie.

Daarnaast is het essentieel om mogelijke besmettingsbronnen, zoals huisgenoten of huisdieren, mee te behandelen of te controleren.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose van ringworm is over het algemeen goed. Met de juiste behandeling verdwijnen de huidafwijkingen meestal volledig zonder littekens.

Wel bestaat er geen blijvende immuniteit tegen schimmelinfecties. Dit betekent dat herinfectie mogelijk is, vooral bij hernieuwd contact met besmettingsbronnen of bij aanhoudende risicofactoren.

Een goede hygiëne, het tijdig herkennen van symptomen en het adequaat behandelen van nieuwe plekken zijn belangrijk om herhaling te beperken.