Tinea manus (handschimmel)

1. Korte samenvatting
Handschimmel, ook wel tinea manus, is een veelvoorkomende schimmelinfectie van de hand. Vaak komt deze samen voor met een voetschimmel. De infectie uit zich meestal als een droge, schilferende hand met kloofjes en wordt regelmatig verward met handeczeem. Met de juiste behandeling is de aandoening goed te behandelen, maar terugkeer komt regelmatig voor.

2. Wat is het?
Handschimmel is een oppervlakkige schimmelinfectie van de huid van de hand, veroorzaakt door dermatofyten. Het gaat om een infectie van de hoornlaag, waarbij de schimmel zich voedt met keratine.

Opvallend is dat meestal slechts één hand is aangedaan. In veel gevallen is dit de dominante hand, wat past bij overdracht vanuit een bestaande voetschimmel. Dit patroon staat bekend als het “één hand en twee voeten”-syndroom.

De aandoening komt relatief vaak voor bij mensen die langdurig met vocht werken, zoals in de zorg, horeca, bouw of land- en tuinbouw.

3. Hoe ontstaat het?
Handschimmel wordt veroorzaakt door dermatofyten, waarbij de meest voorkomende verwekkers zijn:

• Trichophyton rubrum
• Trichophyton mentagrophytes
• soms Epidermophyton floccosum

De infectie ontstaat vaak door zelfbesmetting vanuit de voeten, bijvoorbeeld bij een bestaande voetschimmel. Factoren zoals een vochtige huid, langdurig dragen van handschoenen en een verminderde huidbarrière vergroten de kans op infectie.

4. Wat zijn de klachten?
Handschimmel kenmerkt zich meestal door een chronisch beeld van een droge, schilferende hand. De huid voelt ruw aan en kan verdikt zijn. Vaak zijn er pijnlijke kloofjes aanwezig, vooral in de handpalm en op de vingers.

De huidlijnen kunnen wittig verkleurd zijn door schilfering. Soms is er ook roodheid zichtbaar. In een deel van de gevallen zijn de nagels aangedaan, wat kan wijzen op een uitgebreidere schimmelinfectie.

Omdat het beeld sterk kan lijken op handeczeem, wordt de aandoening regelmatig in eerste instantie verkeerd behandeld. Dit kan ertoe leiden dat de klachten langer aanhouden of verergeren.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich vooral op het voorkomen van vocht en herbesmetting, met name vanuit de voeten.

Belangrijke aandachtspunten zijn:

• behandel een aanwezige voetschimmel altijd gelijktijdig
• gebruik niet te veel zeep en vermijd agressieve of desinfecterende reinigers
• droog de handen zorgvuldig af, ook tussen de vingers
• laat de handen goed nadrogen voordat handschoenen worden gedragen

Deze maatregelen helpen om de huidbarrière te ondersteunen en schimmelgroei te beperken.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose kan vaak al op het klinisch beeld worden vermoed. Kenmerkend zijn de eenzijdige betrokkenheid en de combinatie met voetschimmel.

Voor bevestiging kan aanvullend onderzoek worden gedaan. Hierbij worden huidschilfers afgenomen en onder de microscoop onderzocht. Het aantonen van schimmeldraden vormt de definitieve bevestiging van de diagnose.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling bestaat uit lokale en soms systemische therapie.

In eerste instantie wordt meestal gekozen voor een antischimmelcrème of -zalf die één tot twee keer per dag wordt aangebracht. Het is belangrijk om de behandeling nog enkele weken voort te zetten nadat de huidafwijkingen zijn verdwenen, om terugkeer te voorkomen.

Bij uitgebreidere of hardnekkige infecties kan een behandeling met tabletten nodig zijn, zoals terbinafine of itraconazol. Deze kuren duren meestal enkele maanden en vragen om goede therapietrouw.

8. Wat is het vooruitzicht?
Handschimmel is in principe goed te behandelen, maar komt regelmatig terug. Dit hangt vaak samen met blijvende risicofactoren, zoals vochtige werkomstandigheden of een onbehandelde voetschimmel.

Bij mensen met een nat beroep kan aanpassing van de werkomstandigheden, indien mogelijk, helpen om nieuwe infecties te voorkomen. Goede voorlichting en het consequent volgen van adviezen spelen hierbij een belangrijke rol.