Vijfde ziekte (Erythema infectiosum)

1. Korte samenvatting
De vijfde ziekte (erythema infectiosum) is een veelvoorkomende, meestal milde kinderziekte veroorzaakt door het parvovirus B19. De aandoening geeft een kenmerkende roodheid van de wangen en een vlekkerige uitslag op het lichaam. Kinderen zijn vaak nauwelijks ziek. De ziekte geneest vanzelf, maar is vooral in de fase vóór de huiduitslag besmettelijk.

2. Wat is het?
De vijfde ziekte is één van de klassieke kinderziekten die gepaard gaat met huiduitslag, ook wel exantheemziekten genoemd. De aandoening komt vooral voor bij kinderen tussen de 5 en 15 jaar, maar kan ook bij volwassenen optreden.

De naam “vijfde ziekte” komt uit een historische indeling van kinderziekten met huiduitslag. De medische term erythema infectiosum verwijst naar de roodheid van de huid die ontstaat tijdens de infectie.

De ziekte verloopt in de meeste gevallen mild en zonder complicaties. Veel kinderen maken de infectie door zonder duidelijke klachten, waardoor deze soms onopgemerkt blijft.

3. Hoe ontstaat het?
De vijfde ziekte wordt veroorzaakt door het humaan parvovirus B19. Dit virus verspreidt zich via druppeltjes in de lucht, bijvoorbeeld bij hoesten of niezen. Besmetting vindt vaak plaats op school of in gezinnen.

Na besmetting volgt een incubatietijd van ongeveer één tot twee weken. In deze periode vermenigvuldigt het virus zich in het lichaam, zonder dat er al zichtbare huidafwijkingen zijn.

Belangrijk is dat kinderen vooral besmettelijk zijn vóórdat de huiduitslag zichtbaar wordt. Zodra de typische vlekjes optreden, is de besmettelijkheid meestal al sterk afgenomen.

4. Wat zijn de klachten?
De klachten zijn vaak mild. Veel kinderen voelen zich nauwelijks ziek, hoewel soms lichte koorts of een grieperig gevoel kan optreden.

Kenmerkend is de huiduitslag die begint in het gezicht. De wangen kleuren felrood, wat vaak wordt omschreven als “slapped cheeks”. Het gebied rondom de mond blijft daarbij opvallend bleek.

Daarna verspreidt de uitslag zich naar romp, armen en benen. De vlekjes hebben vaak een grillig of kantachtig patroon en kunnen licht jeuken.

Typische kenmerken zijn:

• felrode wangen met een bleek gebied rond de mond
• vlekkerige, soms netvormige uitslag op romp en ledematen
• milde algemene klachten zoals lichte koorts of vermoeidheid

De huiduitslag verdwijnt meestal binnen tien dagen, maar kan tijdelijk terugkomen, bijvoorbeeld bij warmte of zonblootstelling.

5. Hoe te voorkomen?
Voorkomen van de vijfde ziekte is lastig, omdat besmetting vaak al plaatsvindt voordat er klachten zijn. Daarnaast verloopt de infectie vaak ongemerkt.

Algemene hygiënemaatregelen kunnen de verspreiding enigszins beperken, maar bieden geen volledige bescherming.

Belangrijke adviezen zijn:

• regelmatig handen wassen, vooral na hoesten of niezen
• vermijden van direct contact met speeksel of neusvocht
• voorzichtigheid bij contact met zwangere vrouwen

Vooral voor zwangere vrouwen is voorzichtigheid belangrijk, omdat infectie in zeldzame gevallen complicaties kan geven voor het ongeboren kind.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het klinisch beeld. De combinatie van rode wangen en de typische uitslag op het lichaam is vaak voldoende om de diagnose te stellen.

Aanvullend onderzoek is in de meeste gevallen niet nodig. Alleen in specifieke situaties, zoals bij zwangere vrouwen of bij twijfel over de diagnose, kan bloedonderzoek worden overwogen om de infectie aan te tonen.

7. Hoe wordt het behandeld?
Er bestaat geen specifieke behandeling tegen de vijfde ziekte. De aandoening geneest vanzelf en de behandeling is gericht op het verlichten van eventuele klachten.

Bij koorts of ongemak kan paracetamol worden gegeven. Het is belangrijk dat het kind voldoende drinkt en rust neemt wanneer dat nodig is.

Bij jeuk kan een verzachtende lotion worden gebruikt, mits de huid intact is. Overmatige behandeling of het gebruik van allerlei middelen is meestal niet nodig en kan soms juist irriterend werken.

8. Wat is het vooruitzicht?
De vooruitzichten zijn zeer goed. De vijfde ziekte verloopt meestal mild en geneest volledig zonder restverschijnselen. Na doorgemaakte infectie is er levenslange immuniteit.

In sommige gevallen kan de uitslag tijdelijk terugkeren, bijvoorbeeld bij warmte, inspanning of zonlicht. Dit is onschuldig en verdwijnt vanzelf weer.

Complicaties zijn zeldzaam, maar kunnen optreden bij specifieke groepen, zoals mensen met een verminderde afweer of zwangere vrouwen. In de meeste gevallen blijft het echter een onschuldige kinderziekte met een gunstig beloop.