Vaginale schimmel (Candida vaginalis)

1. Korte samenvatting
Candida vaginalis is een veelvoorkomende schimmelinfectie van de vagina, veroorzaakt door een gist die normaal al op de huid en slijmvliezen aanwezig is. De infectie ontstaat wanneer deze gist overgroeit en klachten veroorzaakt zoals jeuk, roodheid en witte afscheiding. De aandoening is goed te behandelen, maar kan terugkeren bij aanhoudende risicofactoren.

2. Wat is het?
Candida vaginalis is een infectie van de vagina veroorzaakt door de gist Candida, meestal Candida albicans. Deze gist maakt normaal deel uit van de natuurlijke flora van de huid en slijmvliezen en veroorzaakt meestal geen klachten.

De aandoening wordt vaak een “schimmelinfectie” genoemd, maar is strikt genomen een gistinfectie. Hoewel Candida tijdens seksueel contact kan worden overgedragen, wordt het niet beschouwd als een klassieke seksueel overdraagbare aandoening.

Veel vrouwen krijgen in hun leven één of meerdere episoden van Candida vaginalis. Het is een onschuldige, maar soms hinderlijke aandoening.

3. Hoe ontstaat het?
Een Candida-infectie ontstaat wanneer het evenwicht tussen micro-organismen in de vagina verstoord raakt. Hierdoor kan de gist zich overmatig vermenigvuldigen en klachten veroorzaken.

De zuurgraad en de normale bacteriële flora spelen een belangrijke beschermende rol. Verstoring hiervan, bijvoorbeeld door externe factoren, maakt de omgeving gunstiger voor gistgroei.

Factoren die het risico verhogen zijn:

• verminderde weerstand, bijvoorbeeld door stress, ziekte of diabetes
• gebruik van antibiotica of andere medicijnen die de flora verstoren
• overmatig gebruik van zeep of irriterende producten in de intieme zone

Ook hormonale schommelingen, zoals rond de menstruatie of tijdens zwangerschap, kunnen een rol spelen.

4. Wat zijn de klachten?
Niet iedereen met Candida heeft klachten. Wanneer er wel symptomen optreden, zijn deze vaak duidelijk en herkenbaar, vooral bij vrouwen.

De meest kenmerkende klacht is een verandering in vaginale afscheiding. Deze wordt vaak omschreven als wit, dik en brokkelig, vergelijkbaar met kwark.

Andere typische klachten zijn:

• jeuk en irritatie rond de vagina
• roodheid en zwelling van de schaamlippen
• een branderig gevoel, vooral bij plassen of vrijen

Bij mannen verloopt een infectie meestal zonder klachten, maar soms ontstaat roodheid en schilfering van de eikel (balanitis), met jeuk of irritatie.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich op het behouden van een gezonde vaginale flora en het vermijden van irriterende invloeden. Overmatige hygiëne kan juist een averechts effect hebben.

Het is belangrijk om de natuurlijke balans van de huid en slijmvliezen te respecteren en niet onnodig te verstoren.

Praktische adviezen zijn:

• was de vagina alleen met water en vermijd zeep
• draag ademend, bij voorkeur katoenen ondergoed
• vermijd strakke kleding en langdurig vochtige omstandigheden

Daarnaast kan het helpen om voorzichtig te zijn met producten zoals inlegkruisjes en vaginale spoelingen, die de natuurlijke balans kunnen verstoren.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt vaak gesteld op basis van de klachten en het klinisch beeld. De combinatie van jeuk, roodheid en typische afscheiding is meestal voldoende om de diagnose te vermoeden.

Bij twijfel kan de arts een uitstrijkje maken van de vaginale afscheiding. Dit wordt onder de microscoop onderzocht om de aanwezigheid van Candida aan te tonen.

Aanvullend onderzoek is vooral zinvol bij terugkerende of onduidelijke klachten.

7. Hoe wordt het behandeld?
Behandeling is alleen nodig wanneer er klachten zijn. In veel gevallen is de infectie goed te behandelen met lokale middelen, zoals antischimmelcrèmes of vaginale tabletten.

Deze middelen remmen de groei van de gist en herstellen het evenwicht in de vaginale flora. In sommige gevallen wordt gekozen voor een orale behandeling met capsules.

Tijdens de behandeling is het verstandig om de huid zo min mogelijk te irriteren en seksuele activiteit tijdelijk te beperken om herstel te bevorderen.

Bij terugkerende infecties kan het nodig zijn om onderliggende factoren, zoals diabetes of medicijngebruik, nader te onderzoeken en aan te pakken.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose van Candida vaginalis is goed. De meeste infecties reageren snel op behandeling en verdwijnen zonder blijvende schade.

Wel kan de aandoening terugkeren, vooral wanneer de risicofactoren blijven bestaan. Sommige vrouwen hebben een verhoogde gevoeligheid voor recidieven.

Met adequate behandeling en aandacht voor preventieve maatregelen kunnen klachten meestal goed onder controle worden gehouden.