Verruca seborrhoica (ouderdomswratten)

1. Korte samenvatting
Ouderdomswratten (verruca seborrhoica) zijn veelvoorkomende, goedaardige huidafwijkingen die vooral op latere leeftijd ontstaan. Ze variëren in kleur en vorm en kunnen cosmetisch storend zijn, maar zijn onschuldig en worden niet kwaadaardig.

2. Wat is het?
Ouderdomswratten zijn goedaardige gezwellen van de opperhuid die ontstaan door een lokale overgroei van huidcellen. Ze worden ook wel seborrhoïsche keratosen genoemd en komen zeer frequent voor, met name bij mensen boven de 50 jaar, al kunnen ze ook al vanaf het 30e levensjaar zichtbaar worden.

De afwijkingen komen bij mannen en vrouwen even vaak voor. Opvallend is dat ze minder vaak worden gezien bij mensen met een donkere huid. Ouderdomswratten kunnen enkelvoudig voorkomen, maar vaak zijn er meerdere tegelijk aanwezig, soms zelfs in grote aantallen verspreid over het lichaam.

3. Hoe ontstaat het?
De precieze oorzaak van ouderdomswratten is niet volledig opgehelderd, maar veroudering van de huid speelt een belangrijke rol. Daarnaast lijkt erfelijke aanleg een duidelijke bijdrage te leveren, vooral bij mensen die veel van deze plekjes ontwikkelen.

Er is géén verband aangetoond met infecties zoals virussen of bacteriën, en ook zonblootstelling of voeding lijken geen directe rol te spelen. Dit onderscheidt ouderdomswratten duidelijk van andere huidafwijkingen, zoals wratten door HPV of zonneschade.

In zeldzame gevallen kan een plotselinge toename van veel ouderdomswratten wijzen op het zogenaamde Leser-Trélat-syndroom. Hierbij ontstaat in korte tijd een groot aantal laesies, soms gepaard gaand met jeuk. Dit kan geassocieerd zijn met een onderliggende inwendige aandoening, al is hierover in de literatuur discussie.

4. Wat zijn de klachten?
Ouderdomswratten geven meestal geen klachten en worden vaak toevallig opgemerkt. Ze beginnen vaak als kleine, lichtgele of lichtbruine plekjes en ontwikkelen zich geleidelijk tot duidelijk verheven afwijkingen.

Kenmerkend is het aspect: de plek lijkt als het ware “op de huid geplakt” en kan variëren van glad tot ruw en wratachtig. De kleur loopt uiteen van lichtgeel tot donkerbruin of zelfs zwart. Met het ouder worden kunnen de plekjes dikker en grilliger worden.

• kleurvariatie van geel tot donkerbruin of zwart
• wratachtig of bloemkoolachtig oppervlak
• vaak meerdere laesies op romp, gezicht of slapen

Soms kunnen de afwijkingen jeuken, geïrriteerd raken door wrijving of bloeden wanneer ze beschadigd worden. Dit kan aanleiding zijn om ze te laten beoordelen.

5. Hoe te voorkomen?
Er zijn geen bewezen maatregelen om het ontstaan van ouderdomswratten te voorkomen. Omdat de aandoening vooral samenhangt met huidveroudering en genetische aanleg, is preventie in de praktijk niet mogelijk.

Wel is het belangrijk om nieuwe of veranderende huidafwijkingen goed te laten beoordelen, omdat sommige huidkankers op ouderdomswratten kunnen lijken. Zelfdiagnose is daarbij niet altijd betrouwbaar.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt in de meeste gevallen gesteld op basis van het klinisch beeld. Voor een ervaren arts zijn ouderdomswratten doorgaans goed herkenbaar.

Bij twijfel kan aanvullend onderzoek worden gedaan, bijvoorbeeld door middel van een huidbiopsie. Dit is met name van belang wanneer een afwijking atypisch is of wanneer er twijfel bestaat over een mogelijke kwaadaardige aandoening zoals een melanoom of plaveiselcelcarcinoom.

7. Hoe wordt het behandeld?
Omdat ouderdomswratten goedaardig zijn, is behandeling medisch niet noodzakelijk. Verwijdering gebeurt meestal om cosmetische redenen of bij klachten zoals jeuk of bloeden.

Er zijn verschillende behandelmogelijkheden, afhankelijk van grootte, locatie en voorkeur:

• curettage (afschrapen) of elektrocoagulatie
• cryotherapie (behandeling met vloeibare stikstof)
• laserbehandeling, met name bij uitgebreide aantallen

Het zelf verwijderen of openkrabben van ouderdomswratten wordt afgeraden vanwege risico op infectie en littekenvorming.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose is uitstekend. Ouderdomswratten zijn volledig goedaardig en zullen niet ontaarden in huidkanker. Ze verdwijnen echter niet spontaan en kunnen in de loop van de tijd groter of talrijker worden.

Na verwijdering kunnen nieuwe wratten ontstaan op andere plekken, omdat de onderliggende aanleg blijft bestaan. Het is daarom belangrijk om patiënten goed te informeren over het onschuldige karakter van de aandoening en het chronische, maar goedaardige beloop.