Lipoedeem

1. Korte samenvatting
Lipoedeem is een chronische aandoening waarbij vet zich ongelijk verdeelt, vooral in de benen en soms de armen. Dit leidt tot toename in omvang, pijn en een zwaar gevoel. De aandoening komt vrijwel alleen bij vrouwen voor en is niet te genezen, maar klachten zijn wel te verminderen.

2. Wat is het?
Lipoedeem is een stoornis in de vetverdeling van het lichaam. Het vetweefsel stapelt zich vooral op in de benen en soms in de armen, terwijl andere delen van het lichaam, zoals gezicht en romp, relatief slank blijven.

Kenmerkend is dat de zwelling symmetrisch is en dat handen en voeten meestal niet meedoen. Het gaat hierbij niet om vocht, maar om vetweefsel.

3. Hoe ontstaat het?
De exacte oorzaak van lipoedeem is nog niet volledig bekend. Waarschijnlijk spelen hormonale en erfelijke factoren een belangrijke rol.

De aandoening ontstaat vaak:

• rond de puberteit, zwangerschap of overgang
• bij hormonale veranderingen, zoals schildklierproblemen
• binnen families, wat wijst op erfelijke aanleg

Lipoedeem komt vrijwel uitsluitend voor bij vrouwen.

4. Wat zijn de klachten?
De klachten ontstaan geleidelijk en kunnen in ernst toenemen. De afwijkingen zijn meestal aan beide zijden van het lichaam aanwezig.

Kenmerkend zijn:

• toename van omvang van benen en/of armen, met relatief slank bovenlichaam
• pijn, gevoeligheid en een zwaar of vermoeid gevoel in de ledematen
• gemakkelijk ontstaan van blauwe plekken

De huid zelf ziet er vaak normaal uit, maar voelt gevoelig aan. In tegenstelling tot vochtophoping kun je geen putjes in de huid drukken.

5. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het lichamelijk onderzoek en het klachtenpatroon.

Soms is aanvullend onderzoek nodig om andere aandoeningen uit te sluiten of vast te stellen of er sprake is van een combinatie met bijvoorbeeld lymfoedeem of spataderen. Dit kan met beeldvormend onderzoek zoals een echo of lymfeonderzoek.

6. Hoe wordt het behandeld?
Lipoedeem is niet te genezen. De behandeling richt zich op het verminderen van klachten en het verbeteren van functioneren.

Mogelijke behandelingen zijn:

• compressietherapie met elastische kousen om een zwaar gevoel te verminderen
• in uitzonderlijke gevallen liposuctie om vetweefsel te verwijderen
• begeleiding bij psychische belasting door de aandoening

Daarnaast wordt gekeken of andere vormen van oedeem aanwezig zijn die behandeld kunnen worden.

7. Wat kun je zelf doen?
Een gezonde leefstijl en beweging spelen een belangrijke rol bij het omgaan met lipoedeem:

• blijf regelmatig bewegen en train spieren gericht
• voorkom gewichtstoename en streef naar een stabiel gewicht
• kies voor een gezonde en gebalanceerde voeding

Hoewel afvallen het vet van lipoedeem niet direct vermindert, kan het wel helpen om klachten te beperken.

8. Wat is het vooruitzicht?
Lipoedeem is een chronische aandoening die niet vanzelf overgaat.

Het verloop verschilt per persoon. Met de juiste aanpak kunnen klachten vaak stabiel blijven of verminderen. In sommige gevallen blijven klachten aanwezig en is het belangrijk om te leren omgaan met de aandoening, eventueel met ondersteuning.