Spataderen (Varices)

1. Korte samenvatting
Spataderen, ook wel varices genoemd, zijn verwijde en vaak kronkelige aderen in de benen. Ze ontstaan door een verminderde werking van de aderkleppen, waardoor bloed niet goed terugstroomt naar het hart. Spataderen kunnen cosmetisch storend zijn, maar geven soms ook klachten zoals een zwaar of vermoeid gevoel in de benen. De behandeling varieert van leefstijladviezen tot medische ingrepen.

2. Wat is het?
Spataderen zijn abnormaal verwijde oppervlakkige aderen, meestal zichtbaar als blauwe of paarse, kronkelende strengen onder de huid. Ze komen vooral voor in de benen, omdat daar de druk op het adersysteem het grootst is.

Normaal gesproken zorgen kleppen in de aderen ervoor dat het bloed in één richting naar het hart stroomt. Bij spataderen functioneren deze kleppen minder goed. Hierdoor zakt het bloed terug naar beneden, wat leidt tot verhoogde druk in de ader en uiteindelijk verwijding van het vat.

Spataderen zijn een veelvoorkomende aandoening en nemen toe met de leeftijd. Hoewel ze vaak onschuldig zijn, kunnen ze in sommige gevallen leiden tot complicaties zoals huidveranderingen of een open been.

3. Hoe ontstaat het?
Het ontstaan van spataderen hangt nauw samen met de bloedcirculatie in de benen. Het bloed moet tegen de zwaartekracht in terug naar het hart worden gepompt. Dit gebeurt met behulp van de kuitspieren en de aderkleppen.

Wanneer deze kleppen beschadigd raken of verslappen, stroomt het bloed deels terug naar beneden. Dit veroorzaakt een verhoogde druk in de aderen, waardoor ze uitrekken en zichtbaar worden als spataderen.

Er zijn verschillende factoren die dit proces kunnen versnellen of verergeren:

• erfelijke aanleg en zwakte van het bindweefsel
• langdurig staan of zitten, waardoor de bloedafvoer vertraagt
• zwangerschap en hormonale invloeden

Ook eerdere trombose of beschadiging van de aderen kan bijdragen aan het ontstaan van spataderen.

4. Wat zijn de klachten?
Niet iedereen met spataderen heeft klachten. Veel mensen ervaren ze vooral als cosmetisch storend. Wanneer er wel klachten optreden, hebben deze vaak te maken met een verminderde bloedafvoer uit de benen.

Typische klachten zijn een zwaar, moe of gespannen gevoel in de benen, vooral aan het einde van de dag. Sommige mensen ervaren ook rusteloze benen of nachtelijke krampen.

Bij ernstigere vormen kunnen huidveranderingen optreden. Denk aan verkleuringen, eczeem of zelfs slecht genezende wonden (open been). Dit wijst op langdurige drukverhoging in het adersysteem.

5. Hoe te voorkomen?
Hoewel spataderen niet altijd volledig te voorkomen zijn, kun je de kans erop wel verkleinen en bestaande klachten beperken door het ondersteunen van de bloedcirculatie.

Beweging speelt hierbij een centrale rol. De kuitspieren functioneren als een pomp die het bloed terug naar het hart helpt transporteren.

Belangrijke adviezen zijn:

• regelmatig bewegen zoals wandelen, fietsen of zwemmen
• langdurig stilzitten of staan vermijden
• benen regelmatig omhoog leggen om de druk te verlagen

Daarnaast kan het dragen van goed passende schoenen en het vermijden van knellende kleding helpen om de doorbloeding te verbeteren.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
Bij zichtbare spataderen is de diagnose vaak eenvoudig te stellen op basis van het lichamelijk onderzoek. Wanneer er klachten zijn of een behandeling wordt overwogen, is aanvullend onderzoek zinvol.

Met een Doppler- of duplexonderzoek kan de bloedstroom in de aderen in kaart worden gebracht. Hiermee wordt beoordeeld of er sprake is van lekkende kleppen en waar deze zich bevinden.

Dit onderzoek helpt bij het bepalen van de juiste behandeling en is vooral belangrijk bij uitgebreidere of symptomatische spataderen.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling van spataderen is afhankelijk van de ernst van de klachten, de omvang van de afwijkingen en de onderliggende oorzaak. Niet iedereen heeft behandeling nodig.

Bij milde klachten kan compressietherapie met elastische kousen voldoende zijn. Deze ondersteunen de bloedstroom en verminderen klachten zoals zwelling en vermoeidheid.

Bij meer uitgesproken spataderen zijn verschillende medische behandelingen mogelijk:

• endoveneuze technieken zoals laser- of radiofrequentiebehandeling
• sclerotherapie waarbij de ader wordt dichtgespoten
• chirurgische verwijdering van aangedane aderen

De keuze voor een behandeling wordt individueel bepaald en is afhankelijk van de bevindingen bij onderzoek.

8. Wat is het vooruitzicht?
Spataderen zijn een chronische aandoening met een wisselend beloop. Behandelde aderen verdwijnen, maar nieuwe spataderen kunnen in de loop van de tijd ontstaan.

Bij tijdige behandeling en goede ondersteuning van de bloedcirculatie kunnen klachten meestal goed worden gecontroleerd. Ernstige complicaties, zoals een open been, zijn vaak te voorkomen met adequate zorg.

Het is belangrijk om te beseffen dat spataderen niet altijd volledig te genezen zijn, maar dat met de juiste aanpak de kwaliteit van leven aanzienlijk kan verbeteren.