Schimmelinfecties

1. Korte samenvatting
Schimmelinfecties van de huid, haren en nagels komen zeer vaak voor en worden veroorzaakt door verschillende soorten schimmels en gisten. Ze ontstaan door besmetting of door een verstoorde huidbalans, vaak in warme en vochtige omstandigheden. De klachten variëren van schilfering en jeuk tot verkleuringen en verdikking van de huid of nagels. De meeste schimmelinfecties zijn onschuldig, maar verdwijnen meestal niet vanzelf en vereisen behandeling.

2. Wat is het?
Schimmelinfecties zijn infecties van de huid, haren of nagels veroorzaakt door micro-organismen uit de groep van de schimmels (fungi). Deze organismen komen overal in de omgeving voor: in de lucht, op oppervlakken, bij dieren en op de menselijke huid.

Niet alle schimmels veroorzaken ziekte. Sommige leven normaal op de huid zonder klachten te geven. Pas wanneer de balans van de huid verandert of de afweer vermindert, kunnen deze schimmels overgroeien en klachten veroorzaken.

Schimmels voeden zich met keratine, een belangrijk bestanddeel van de huid, haren en nagels. Daardoor ontstaan oppervlakkige infecties die zichtbaar worden als schilfering, verkleuring of beschadiging van deze structuren.

3. Hoe ontstaat het?
Schimmelinfecties ontstaan op twee manieren: door besmetting van buitenaf of door overgroei van schimmels die al op de huid aanwezig zijn. Besmetting kan plaatsvinden via direct contact met een besmet persoon of dier, maar ook indirect via oppervlakken zoals vloeren, handdoeken of kleding.

Daarnaast spelen lokale omstandigheden een belangrijke rol. Schimmels groeien het beste in een warme, vochtige omgeving. Daarom ontstaan infecties vaak op plekken waar de huid minder goed kan ventileren, zoals tussen de tenen, in huidplooien of onder strakke kleding.

Belangrijke risicofactoren zijn:

• een verminderde weerstand, bijvoorbeeld door ziekte of medicatie
• langdurig gebruik van antibiotica of afweerremmers
• diabetes mellitus of andere chronische aandoeningen

Deze factoren maken de huid gevoeliger voor infecties of verstoren het natuurlijke evenwicht van de huidflora.

4. Wat zijn de klachten?
De klachten van een schimmelinfectie hangen af van de plaats en het type schimmel. Over het algemeen ontstaan er oppervlakkige huidafwijkingen die gepaard kunnen gaan met jeuk of irritatie.

Op de huid zien we vaak roodheid, schilfering en soms ringvormige plekken. Bij infecties van de nagels kan er sprake zijn van verdikking, verkleuring en brokkeligheid. Hoofdhuidinfecties kunnen leiden tot schilfering, haaruitval en soms ontstekingsverschijnselen.

Veelvoorkomende kenmerken zijn:

• schilferende of verkleurde huidplekken
• jeuk, branderigheid of irritatie
• afwijkingen aan nagels of haren

In sommige gevallen lijken schimmelinfecties sterk op andere huidaandoeningen, zoals eczeem of psoriasis. Dit kan het stellen van de juiste diagnose bemoeilijken.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie van schimmelinfecties richt zich op het beperken van vocht en het voorkomen van besmetting. De huid moet zo droog en intact mogelijk worden gehouden, omdat schimmels slecht tegen droge omstandigheden kunnen.

Het is belangrijk om aandacht te besteden aan persoonlijke hygiëne en het gebruik van gedeelde materialen te beperken. Ook kleding en schoeisel spelen een rol, vooral wanneer deze weinig ventileren.

• houd de huid droog, vooral in huidplooien en tussen de tenen
• draag ademende kleding en wissel schoenen regelmatig
• gebruik eigen handdoeken en verzorgingsproducten

Door deze maatregelen kan de kans op infectie en herinfectie aanzienlijk worden verkleind.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
In veel gevallen kan de diagnose worden gesteld op basis van het klinische beeld. De typische kenmerken van schimmelinfecties zijn vaak voldoende herkenbaar voor een arts.

Bij twijfel kan aanvullend onderzoek worden verricht. Hierbij wordt materiaal van de huid, nagel of haar afgenomen en onder de microscoop onderzocht. Soms wordt ook een kweek ingezet om het type schimmel te identificeren.

Dit onderzoek is vooral van belang bij hardnekkige of atypische infecties, of wanneer de behandeling onvoldoende effect heeft.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling van schimmelinfecties is gericht op het doden of remmen van de schimmelgroei. In de meeste gevallen wordt gestart met lokale behandeling in de vorm van crèmes, gels of lotions met een antischimmelmiddel.

Deze middelen moeten meestal gedurende enkele weken worden gebruikt, ook nadat de klachten zijn verdwenen. Dit voorkomt dat achtergebleven schimmels opnieuw klachten veroorzaken.

Bij uitgebreidere of hardnekkige infecties kan een systemische behandeling nodig zijn in de vorm van tabletten. Deze werken via de bloedbaan en bereiken ook moeilijk toegankelijke plekken zoals nagels of haarzakjes.

Daarnaast is het belangrijk om de omstandigheden die de infectie in stand houden aan te pakken, zoals vocht, slechte ventilatie of besmettingsbronnen.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose van schimmelinfecties is over het algemeen goed, mits tijdig en adequaat behandeld wordt. De meeste infecties verdwijnen volledig zonder blijvende schade.

Wel is het belangrijk om te beseffen dat er geen blijvende immuniteit ontstaat. Dit betekent dat herinfectie mogelijk is, vooral wanneer risicofactoren blijven bestaan.

Door goede hygiëne, het vermijden van vochtige omstandigheden en het tijdig behandelen van nieuwe klachten kan herhaling vaak worden beperkt.