SOA

1. Korte samenvatting
Een SOA is een seksueel overdraagbare aandoening die wordt overgedragen via seksueel contact, bloed of slijmvliescontact. Sommige SOA’s geven duidelijke klachten, maar veel infecties verlopen ongemerkt. Tijdig testen en behandelen is belangrijk om complicaties en verdere verspreiding te voorkomen.

2. Wat is het?
SOA staat voor seksueel overdraagbare aandoening. Het gaat om infecties die vooral worden overgedragen tijdens seksueel contact. Voorbeelden zijn chlamydia, gonorroe, syfilis, herpes genitalis, genitale wratten, hepatitis B en HIV.

Een belangrijk kenmerk van SOA’s is dat iemand besmet kan zijn zonder klachten te hebben. Daardoor kan een infectie ongemerkt worden doorgegeven aan anderen. Sommige SOA’s zijn goed te genezen met antibiotica. Andere, zoals herpes en HIV, blijven in het lichaam aanwezig, maar kunnen wel behandeld of onder controle gehouden worden.

3. Hoe ontstaat het?
SOA’s worden overgedragen via lichaamsvocht of direct contact met besmette huid of slijmvliezen. Slijmvliezen bevinden zich onder andere in de mond, vagina, penis en anus. Besmetting kan plaatsvinden bij vaginale, anale en orale seks.

Onveilig seksueel contact vergroot het risico op overdracht. Ook bloedcontact kan bij sommige SOA’s een rol spelen, bijvoorbeeld bij gedeelde naalden of onhygiënisch geplaatste piercings of tatoeages.

Belangrijke vormen van risicocontact zijn:

• vaginale of anale seks zonder condoom
• orale seks zonder bescherming bij risico op SOA
• contact met bloed, bijvoorbeeld via gedeelde naalden

Een SOA krijg je niet door uit hetzelfde kopje te drinken, via een toiletbril, zwembadwater, hoesten of insectenbeten.

4. Wat zijn de klachten?
De klachten verschillen per SOA en kunnen soms volledig ontbreken. Vooral bij chlamydia merken veel mensen weinig of niets, terwijl de infectie wel gevolgen kan hebben en overdraagbaar blijft.

Mogelijke klachten zijn:

• afscheiding uit penis, vagina of anus
• pijn of branderig gevoel bij het plassen
• zweertjes, blaasjes, wratjes of jeuk rond geslachtsdelen of anus

Andere klachten kunnen zijn: pijn in de onderbuik, pijn bij het vrijen, tussentijds bloedverlies, gezwollen klieren in de liezen of pijn aan de bijballen. Deze klachten kunnen ook door andere aandoeningen komen, waardoor testen belangrijk blijft.

5. Hoe te voorkomen?
SOA’s zijn niet altijd volledig te voorkomen, maar het risico kan sterk worden verlaagd door veilig vrijen. Condooms beschermen goed tegen veel SOA’s, al bieden ze geen volledige bescherming tegen aandoeningen die ook via huidcontact worden overgedragen, zoals herpes of genitale wratten.

Laat je testen bij wisselende partners, na onveilig contact of wanneer een partner een SOA blijkt te hebben. In een vaste relatie kan het verstandig zijn dat beide partners zich laten testen voordat condooms worden weggelaten.

Bespreek SOA-risico’s open met partners. Dat is niet altijd makkelijk, maar het voorkomt veel onzekerheid en verdere verspreiding.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
Bij verdenking op een SOA is onderzoek nodig om vast te stellen om welke infectie het gaat. Dit kan via urineonderzoek, bloedonderzoek of een uitstrijkje van vagina, penis, anus, keel of een huidafwijking.

Welk onderzoek nodig is, hangt af van de klachten en het soort seksueel contact. Bij anale of orale seks kan bijvoorbeeld ook onderzoek van anus of keel nodig zijn.

Testen is zinvol:

• na onveilig seksueel contact
• bij klachten die passen bij een SOA
• wanneer een partner of ex-partner een SOA heeft gemeld

Sommige testen zijn pas betrouwbaar na een bepaalde periode. Bij klachten is het verstandig direct contact op te nemen met de huisarts of SOA-poli.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling hangt af van de soort SOA. Bacteriële SOA’s, zoals chlamydia, gonorroe en syfilis, worden behandeld met antibiotica. Virale SOA’s, zoals herpes genitalis, genitale wratten, hepatitis B en HIV, vragen om een andere aanpak.

Tijdens de behandeling wordt meestal geadviseerd tijdelijk geen seks te hebben. Als er toch seksueel contact is, moet bescherming worden gebruikt. Dit voorkomt dat partners elkaar opnieuw besmetten.

Partnerwaarschuwing is een belangrijk onderdeel van de behandeling. Partners kunnen besmet zijn zonder klachten en moeten zich daarom ook laten testen en zo nodig behandelen.

8. Wat is het vooruitzicht?
De meeste SOA’s zijn goed te behandelen, zeker wanneer ze tijdig worden ontdekt. Onbehandelde SOA’s kunnen echter complicaties geven, zoals ontstekingen, vruchtbaarheidsproblemen, chronische klachten of overdracht tijdens zwangerschap of geboorte.

Na behandeling ontstaat meestal geen blijvende bescherming. Je kunt dus opnieuw een SOA oplopen bij onveilig seksueel contact.

Vroege herkenning, testen, behandeling en partnerwaarschuwing vormen samen de kern van goede SOA-zorg.