Netelroos (Urticaria)

1. Korte samenvatting
Urticaria, ook wel netelroos genoemd, is een veelvoorkomende huidreactie met plotseling optredende, sterk jeukende galbulten. De klachten ontstaan door zwelling in de huid en verdwijnen meestal binnen uren tot dagen. In veel gevallen is de oorzaak niet duidelijk, maar de aandoening kan acuut of chronisch verlopen.

2. Wat is het?
Urticaria is een huidaandoening die wordt gekenmerkt door galbulten: vluchtige, jeukende zwellingen in de huid. Deze kunnen variëren van bleek tot rood en verschijnen vaak plotseling.

De afwijkingen ontstaan door vochtophoping in de lederhuid en verdwijnen meestal weer binnen 24 uur, hoewel er steeds nieuwe plekken kunnen ontstaan.

Een verwante vorm is angio-oedeem, waarbij diepere zwellingen optreden, bijvoorbeeld rond ogen, lippen of keel.

3. Hoe ontstaat het?
Urticaria ontstaat door het vrijkomen van histamine en andere ontstekingsstoffen uit mestcellen in de huid. Hierdoor verwijden bloedvaten en ontstaat zwelling en jeuk.

Mogelijke uitlokkende factoren zijn:

• allergische prikkels zoals voedsel, medicijnen of insectensteken
• niet-allergische prikkels zoals infecties, druk, temperatuur of inspanning
• onderliggende aandoeningen of in veel gevallen een onbekende oorzaak

Bij een groot deel van de patiënten, vooral bij chronische urticaria, wordt geen duidelijke oorzaak gevonden.

4. Wat zijn de klachten?
De klachten bestaan uit plotseling optredende galbulten die sterk kunnen jeuken en van plaats kunnen veranderen.

Kenmerkend zijn:

• jeukende, verheven bulten met wisselende grootte en vorm
• verdwijnen van individuele plekken binnen 24 uur
• soms zwelling van lippen, oogleden of andere delen van het lichaam

De klachten kunnen zeer hinderlijk zijn en het dagelijks functioneren beïnvloeden.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie is niet altijd mogelijk, vooral wanneer de oorzaak onbekend is. Bij bekende triggers kan gericht vermijdingsgedrag helpen.

Belangrijke aandachtspunten zijn:

• vermijden van bekende uitlokkende factoren
• voorzichtig omgaan met bepaalde medicijnen (zoals pijnstillers)
• beperken van fysieke prikkels zoals druk, kou of warmte

Bij chronische vormen is het voorkomen vaak lastig.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het klinisch beeld en het beloop van de klachten.

Aanvullend onderzoek is alleen nodig bij langdurige of ernstige klachten:

• bloedonderzoek of allergietesten bij verdenking op specifieke oorzaken
• onderzoek naar infecties of onderliggende ziekten
• evaluatie bij chronische urticaria

In de meeste gevallen levert uitgebreid onderzoek geen duidelijke oorzaak op.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling is gericht op het verminderen van klachten en het onderdrukken van de histaminereactie.

Mogelijke behandelingen zijn:

• antihistaminica als eerste keus
• zo nodig hogere doseringen of aanvullende medicatie
• behandeling van onderliggende oorzaken indien bekend

Bij ernstige of chronische vormen kan specialistische behandeling nodig zijn.

8. Wat is het vooruitzicht?
Het beloop van urticaria varieert sterk per persoon.

Kenmerkend is:

• acute urticaria verdwijnt meestal binnen enkele dagen tot weken
• chronische urticaria kan maanden tot jaren aanhouden
• klachten kunnen spontaan verdwijnen, maar ook terugkeren

Hoewel de aandoening hinderlijk kan zijn, is deze in de meeste gevallen niet gevaarlijk, behalve bij zeldzame ernstige allergische reacties.