Koortslip (herpes labialis)

1. Korte samenvatting
Een koortslip, ook wel herpes labialis, is een veelvoorkomende virusinfectie die blaasjes rond de lippen en mond veroorzaakt. Het wordt veroorzaakt door het herpes simplex virus (HSV) en blijft levenslang in het lichaam aanwezig. De klachten komen vooral terug op momenten dat de weerstand tijdelijk verlaagd is. De aandoening is besmettelijk, maar verloopt meestal mild en geneest vanzelf.

2. Wat is het?
Een koortslip is een infectie van de huid en slijmvliezen veroorzaakt door het herpes simplex virus. Er bestaan twee typen: type 1, dat meestal infecties rond de mond veroorzaakt, en type 2, dat vaker voorkomt in het genitale gebied. Beide typen kunnen echter op verschillende plaatsen van het lichaam voorkomen.

De meeste mensen raken al op jonge leeftijd besmet. Na de eerste infectie blijft het virus levenslang aanwezig in het lichaam. Het nestelt zich in zenuwknopen en blijft daar in een rustfase aanwezig, om later opnieuw actief te kunnen worden.

3. Hoe ontstaat het?
Besmetting vindt plaats via direct contact met het virus, bijvoorbeeld door zoenen of huid-op-huidcontact. Ook indirecte overdracht via voorwerpen kan voorkomen, al overleeft het virus buiten het lichaam slechts kort.

Na besmetting verplaatst het virus zich via zenuwbanen naar een zenuwknoop, waar het inactief blijft. Onder bepaalde omstandigheden kan het opnieuw actief worden, zich vermenigvuldigen en een nieuwe koortslip veroorzaken.

Factoren die een heractivatie kunnen uitlokken zijn:

• verminderde weerstand, bijvoorbeeld bij ziekte of vermoeidheid
• stress, menstruatie of hormonale veranderingen
• blootstelling aan zonlicht

4. Wat zijn de klachten?
De eerste infectie verloopt vaak ongemerkt of mild, vooral bij kinderen. Slechts een klein deel van de mensen krijgt duidelijke klachten. Bij een eerste of hernieuwde infectie ontstaan groepjes kleine blaasjes op een rode ondergrond, meestal rond de lippen.

De blaasjes kunnen snel overgaan in troebele blaasjes, vervolgens indrogen en korstjes vormen. Deze genezen doorgaans zonder littekens. Op slijmvliezen, zoals in de mond, kunnen de blaasjes snel openbarsten en oppervlakkige zweertjes vormen.

Soms treden ook algemene klachten op, zoals gezwollen en pijnlijke lymfeklieren, koorts of een ziek gevoel, vooral bij mensen met een verminderde afweer. Recidieven verlopen meestal milder, maar kunnen in sommige gevallen frequent of cosmetisch storend zijn.

5. Hoe te voorkomen?
Voorkomen richt zich vooral op het beperken van verspreiding en het vermijden van uitlokkende factoren.

Belangrijke adviezen zijn:

• vermijd direct contact met de blaasjes, zoals zoenen of aanraken
• gebruik eigen handdoeken, bestek en verzorgingsproducten
• was handen na contact met de plekjes
• vermijd contact met baby’s tijdens een actieve koortslip

Daarnaast kan bescherming tegen zonlicht, bijvoorbeeld met een lippenbalsem met SPF, helpen om recidieven te verminderen bij mensen die hier gevoelig voor zijn.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het klinisch beeld. De typische gegroepeerde blaasjes en het beloop maken de diagnose vaak duidelijk.

Aanvullend onderzoek is zelden nodig, maar kan worden overwogen bij twijfel. Een uitstrijkje van een blaasje kan het virus aantonen en bloedonderzoek kan onderscheid maken tussen een eerste infectie en een recidief.

7. Hoe wordt het behandeld?
Er bestaat geen behandeling die het virus definitief uit het lichaam verwijdert. De behandeling richt zich op het verminderen van klachten en het verkorten van de duur van een aanval.

Bij milde klachten is behandeling vaak niet nodig. Bij ernstigere of frequente recidieven kan een antiviraal middel worden voorgeschreven, zoals valaciclovir. Dit werkt het best wanneer het zo vroeg mogelijk in de aanval wordt gestart, bij voorkeur nog vóór zichtbare huidafwijkingen.

Lokale behandelingen kunnen ondersteunend zijn. Een aciclovircrème kan de duur van de klachten iets verkorten. Alternatief kan een hydrocolloïd pleister worden gebruikt, die de plek beschermt en hygiënisch afdekt. Zinkoxide kan helpen bij het indrogen van de blaasjes, maar wordt vaak als cosmetisch minder prettig ervaren.

8. Wat is het vooruitzicht?
Na de eerste besmetting blijft het herpesvirus levenslang aanwezig in het lichaam. Veel mensen krijgen af en toe een recidief, maar bij de meesten neemt de frequentie van de aanvallen in de loop van de jaren af.

De ernst van de klachten varieert sterk per persoon. Sommige mensen hebben slechts incidenteel last, terwijl anderen vaker terugkerende episodes ervaren. Ondanks het terugkerende karakter blijft een koortslip in de meeste gevallen een onschuldige aandoening zonder blijvende gevolgen.