Insectenbeten

1. Korte samenvatting
Insectenbeten zijn huidreacties die ontstaan na beten of steken van insecten. Ze kunnen jeukende bulten, blaasjes of soms zelfs blaren geven. Meestal zijn ze onschuldig, maar door krabben kan de huid ontsteken. Sommige mensen reageren sterker dan anderen, vooral bij een overgevoeligheidsreactie.

2. Wat is het?
Insectenbeten zijn reacties van de huid op een beet of steek van een insect. Er wordt onderscheid gemaakt tussen giftige steken, zoals van bijen en wespen, en niet-giftige beten, zoals van muggen, vlooien, luizen, teken en mijten.

Bij giftige steken ontstaat de reactie vooral door het ingebrachte gif. Bij niet-giftige beten ontstaat de huidreactie door stoffen die het insect tijdens het bijten in de huid achterlaat. Deze tekst gaat vooral over niet-giftige insectenbeten, zoals muggenbeten en reacties op vlooien, luizen of mijten.

3. Hoe ontstaat het?
Een insectenbeet ontstaat doordat een insect de huid aanprikt om bloed op te zuigen of, bij giftige insecten, om zich te verdedigen. Het lichaam reageert vervolgens op stoffen die in de huid terechtkomen.

De reactie kan direct ontstaan, zoals bij een gewone muggenbult, maar soms ontstaat er een vertraagde overgevoeligheidsreactie. Dan blijven de bultjes langer aanwezig of komen er steeds nieuwe jeukende bultjes bij.

Ook contact met insecten of hun uitwerpselen kan huidklachten geven, vooral bij vlooien, mijten en luizen.

4. Wat zijn de klachten?
De meest voorkomende klacht is jeuk. Een gewone insectenbeet geeft vaak een jeukende, rode bult. Soms is de reactie heftiger en ontstaat er een blaasje of blaar.

Bij kinderen kan een uitgebreide reactie ontstaan met meerdere sterk jeukende bultjes, vooral op romp en ledematen. Bij volwassenen kunnen sommige insectenbeten langer dan zes weken blijven bestaan. Door krabben kunnen wondjes ontstaan.

Mogelijke huidreacties zijn:

• jeukende rode bulten of galbulten
• blaasjes of blaren, vooral bij heftige reacties
• opengekrabde bultjes, korstjes of wondjes
• soms secundaire infectie met pus, toenemende roodheid en zwelling

Een bacteriële infectie kan lijken op krentenbaard en soms samengaan met koorts of algemeen ziek zijn.

5. Hoe te voorkomen?
Voorkomen betekent vooral: zo veel mogelijk vermijden dat je gestoken of gebeten wordt. Dit is extra belangrijk bij mensen die sterk reageren op insectenbeten.

Praktische maatregelen zijn:

• draag bedekkende kleding op plaatsen met veel muggen of andere insecten
• gebruik horren, een klamboe of andere fysieke bescherming
• gebruik zo nodig een insectenwerend middel, bijvoorbeeld met DEET, volgens de gebruiksaanwijzing
• controleer huisdieren en de woonomgeving bij verdenking op vlooien, mijten of luizen

Muggen worden niet aangetrokken door licht, maar vooral door lichaamsgeur en warmte. Goede ventilatie en tocht kunnen helpen om muggen uit een ruimte te weren.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het klinisch beeld. De combinatie van jeukende bultjes, de verdeling op de huid en mogelijke blootstelling aan insecten maakt de diagnose vaak duidelijk.

Bij twijfel kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Soms wordt bloedonderzoek gedaan om te kijken of er sprake is van een allergische aanleg. Bij langdurig bestaande of onduidelijke huidreacties kan een huidbiopsie worden verricht.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling richt zich vooral op het verminderen van jeuk en ontsteking. Bij milde reacties is behandeling vaak niet nodig.

Bij sterk jeukende plekken kunnen lokale middelen worden gebruikt, zoals een corticosteroïdzalf of een jeukstillend middel. Soms helpen antihistaminica-tabletten tegen de jeuk. Bij zeer heftige reacties kan kortdurend prednisolon nodig zijn.

Wanneer er door krabben een bacteriële infectie ontstaat, kan behandeling met antibiotica nodig zijn. Het is daarom belangrijk om zo min mogelijk te krabben en de huid schoon te houden.

8. Wat is het vooruitzicht?
De meeste insectenbeten verdwijnen vanzelf binnen enkele dagen tot weken. Heftigere of persisterende reacties kunnen langer blijven bestaan.

Bij mensen die overgevoelig reageren, kan deze aanleg blijven bestaan. Er is geen standaardbehandeling die deze gevoeligheid blijvend wegneemt. Door beten zoveel mogelijk te voorkomen en jeuk tijdig te behandelen, kunnen complicaties en littekens meestal worden beperkt.