Allergie voor bijen-en wespensteken

Korte samenvatting

Een allergie voor bijen- en wespensteken is een overgevoelige reactie op insectengif. Een gewone steek geeft meestal alleen plaatselijke roodheid, zwelling en jeuk, maar bij een allergie kunnen klachten over het hele lichaam ontstaan. In ernstige gevallen kan een anafylactische reactie optreden. Behandeling bestaat uit noodmedicatie, vermijden van nieuwe steken en soms immunotherapie.

Wat is het?

Een allergie voor bijen- en wespensteken is een allergische reactie op het gif dat bij een steek in de huid terechtkomt. Het gaat meestal om steken van insecten uit de groep van de vliesvleugeligen, vooral bijen en wespen.

Bij de meeste mensen ontstaat na een steek alleen een plaatselijke reactie: een rode, jeukende en soms pijnlijke zwelling rond de steekplaats. Bij mensen met een allergie reageert het immuunsysteem veel sterker. Dan kunnen klachten ontstaan op andere plaatsen in het lichaam, zoals galbulten, zwelling van lippen of oogleden, benauwdheid, buikklachten of bloeddrukdaling.

Een ernstige allergische reactie op insectengif wordt anafylaxie genoemd. Dit is een medische noodsituatie.

Hoe ontstaat het?

Een allergie voor bijen- of wespengif ontstaat meestal pas nadat iemand eerder is gestoken. Tijdens die eerdere steek kan het immuunsysteem gesensibiliseerd raken: het lichaam maakt IgE-antistoffen aan tegen bestanddelen van het gif.

Bij een volgende steek herkent het immuunsysteem het gif opnieuw en kan er een snelle allergische reactie ontstaan. Hierbij komen stoffen zoals histamine vrij, waardoor bloedvaten verwijden, slijmvliezen kunnen zwellen en luchtwegen kunnen reageren.

Niet iedereen die gestoken wordt ontwikkelt een allergie. Waarom de ene persoon een normale plaatselijke reactie krijgt en de ander een ernstige overgevoeligheidsreactie, is niet altijd duidelijk.

Wat zijn de klachten?

Een normale reactie na een steek bestaat uit pijn, roodheid, jeuk en zwelling rond de steekplaats. Deze klachten verdwijnen meestal binnen enkele dagen.

Bij een allergische reactie ontstaan klachten buiten de directe steekplaats. Dit kan binnen minuten tot meestal binnen een kwartier optreden. Mogelijke klachten zijn galbulten over het lichaam, hevige jeuk, zwelling van oogleden, lippen, keel of handen, misselijkheid, buikpijn, braken of diarree.

Bij betrokkenheid van de luchtwegen kunnen benauwdheid, piepende ademhaling, heesheid, moeite met slikken of druk op de borst ontstaan. In ernstige gevallen daalt de bloeddruk, kan iemand duizelig worden, flauwvallen of in shock raken.

Hoe ernstiger de eerdere reactie was, hoe groter het risico op een ernstige reactie bij een volgende steek.

Hoe te voorkomen?

Voorkomen van nieuwe steken is belangrijk, vooral bij mensen die eerder een ernstige reactie hebben gehad.

Praktische maatregelen zijn het vermijden van bloeiende bloemen, overrijp fruit, afvalbakken en plaatsen waar voedselresten liggen. Wees voorzichtig met eten en drinken buiten, vooral met zoete dranken en vlees. Draag buiten liever gesloten schoenen en bedekkende kleding. Vermijd sterke parfums, haarspray en felgekleurde bloemmotieven, omdat die insecten kunnen aantrekken.

Sla niet naar een bij of wesp, maar blijf rustig en beweeg langzaam weg. Laat wespennesten altijd verwijderen door een professional. Mensen met een bekende ernstige allergie moeten hun noodmedicatie altijd bij zich dragen en hun omgeving uitleggen wat zij moeten doen bij een reactie.

Is aanvullend onderzoek nodig?

Ja, bij een duidelijke of vermoede allergische reactie op een bijen- of wespensteek is onderzoek door een arts of specialist nodig.

De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal, de ernst van de reactie en aanvullend onderzoek. Dit kan bestaan uit huidtesten met gezuiverd bijen- en wespengif en/of bloedonderzoek naar specifieke IgE-antistoffen tegen insectengif.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een normale plaatselijke reactie, een grote lokale reactie en een systemische allergische reactie. Niet elke forse zwelling rond de steekplaats betekent automatisch dat er sprake is van een levensbedreigende allergie.

Hoe wordt het behandeld?

Bij een gewone plaatselijke reactie zijn koelen, pijnstilling en eventueel een antihistaminicum vaak voldoende.

Bij een ernstige allergische reactie is snelle behandeling noodzakelijk. Mensen met een bekende ernstige insectengifallergie krijgen vaak een adrenalinepen voorgeschreven. Bij klachten zoals benauwdheid, zwelling van de keel, duizeligheid of dreigend bewustzijnsverlies moet deze direct worden gebruikt en moet medische hulp worden ingeschakeld.

Na een ernstige reactie kan immunotherapie worden overwogen. Hierbij krijgt iemand onder specialistische begeleiding oplopende hoeveelheden gezuiverd bijen- of wespengif toegediend. Het doel is om het immuunsysteem minder gevoelig te maken, zodat een volgende steek minder ernstig verloopt.

Wat is het vooruitzicht?

Een allergie voor bijen- en wespensteken kan ernstig en soms levensbedreigend verlopen. Daarom is herkenning en goede voorbereiding belangrijk.

Met een noodplan, adrenalinepen en duidelijke instructies aan de omgeving kan het risico beter worden beheerst. Immunotherapie kan bij mensen met een verhoogd risico de kans op een ernstige reactie bij een volgende steek sterk verminderen.

De allergie vraagt blijvende alertheid, vooral in het voorjaar, de zomer en het najaar. Wie eerder een ernstige reactie heeft gehad, moet insectensteken serieus nemen en bij twijfel snel medische hulp inschakelen.