Acne littekens

Korte samenvatting

Acnelittekens ontstaan wanneer ontstoken acne de huid en het onderliggende bindweefsel beschadigt. Ze kunnen zichtbaar blijven als putjes, ingezonken littekens, verdikte littekens of keloïden. Behandeling hangt af van het type litteken en kan bestaan uit peelings, microneedling, laserbehandeling, injecties, siliconen of operatieve technieken.

Wat is het?

Acnelittekens zijn blijvende veranderingen in de huid die ontstaan na ontstoken acne. Ze komen vooral voor in het gezicht, maar kunnen ook op de rug, borst en schouders ontstaan. De kans op littekens is groter wanneer acne langdurig actief is, diep ontstoken raakt of pas laat wordt behandeld.

Er zijn verschillende soorten acnelittekens. De meeste zijn atrofisch: dat betekent dat er te weinig huid- en bindweefsel is aangemaakt, waardoor putjes of ingezonken plekken ontstaan. Daarnaast bestaan er hypertrofische littekens en keloïden. Daarbij is juist sprake van te veel littekenweefsel, waardoor de huid verdikt en verheven wordt.

Acnelittekens kunnen cosmetisch storend zijn, maar hebben vaak ook psychologische impact. Mensen kunnen zich ervoor schamen, make-up gaan vermijden of juist veel camouflage gebruiken, of zich onzeker voelen in sociale situaties.

Hoe ontstaat het?

Acne ontstaat door een combinatie van verhoogde talgproductie, verstopping van talgklieruitgangen, toename van acnebacteriën en ontsteking in en rond de talgklieren. Wanneer die ontsteking diep en langdurig aanwezig is, kan niet alleen de talgklier beschadigd raken, maar ook het bindweefsel in de lederhuid.

Bij de genezing probeert de huid de schade te herstellen. Soms wordt er te weinig nieuw collageen aangemaakt. Dan ontstaat een ingezonken of putvormig litteken. Soms wordt er juist te veel collageen gevormd. Dan ontstaat een verdikt litteken of keloïd.

De kans op littekens neemt toe bij ernstige acne, langdurige ontstekingen, acne conglobata, acne waarbij veel wordt gekrabd of uitgeknepen, en hidradenitis suppurativa. Ook een donkere huid heeft meer aanleg voor verdikte littekens en keloïden.

Wat zijn de klachten?

Acnelittekens geven meestal geen lichamelijke klachten, maar zijn zichtbaar als verandering in structuur, kleur of dikte van de huid.

Atrofische littekens zijn ingezonken littekens. Daarbij worden vaak drie vormen onderscheiden. Ice-pick littekens zijn kleine, diepe putjes met een smalle opening. Boxcar-littekens zijn ronde of ovale putjes met scherp begrensde randen. Rolling littekens geven een golvend, ingezonken aspect van de huid, vaak door trekkende bindweefselstrengen onder de huid.

Hypertrofische littekens zijn verdikte, verheven littekens die binnen de grenzen van de oorspronkelijke ontsteking blijven. Ze kunnen rood, gevoelig, jeukend of pijnlijk zijn. Keloïden zijn ook verdikte littekens, maar groeien buiten de oorspronkelijke grenzen van de ontsteking. Ze komen vaker voor op borst, schouders, bovenrug en bij mensen met een donkere huid.

Naast de zichtbare huidveranderingen kunnen acnelittekens veel invloed hebben op zelfbeeld, sociale contacten en kwaliteit van leven.

Hoe te voorkomen?

De belangrijkste manier om acnelittekens te voorkomen is acne vroeg en goed behandelen. Hoe langer en dieper ontstekingen aanwezig blijven, hoe groter de kans op blijvende schade.

Het is belangrijk om puistjes niet uit te knijpen of open te krabben. Dit verergert de ontsteking en vergroot het risico op diepe littekens. Bij ernstige, pijnlijke, onderhuidse acne of acne die niet reageert op zelfzorg is het verstandig tijdig medische hulp te zoeken.

Ook goede zonbescherming is belangrijk. Zonlicht maakt littekens niet direct dieper, maar kan roodheid en pigmentveranderingen na acne duidelijker zichtbaar en langduriger maken.

Is aanvullend onderzoek nodig?

Meestal is aanvullend onderzoek niet nodig. De diagnose acnelittekens wordt op het oog gesteld, door te kijken naar het type litteken, de diepte, de locatie en de huidstructuur.

Aanvullend onderzoek, zoals een huidbiopt, is alleen nodig wanneer er twijfel bestaat over de oorzaak van de afwijkingen of wanneer het beeld niet past bij gewone acnelittekens.

Voor het kiezen van de juiste behandeling is vooral een goede beoordeling van het type litteken belangrijk. Atrofische littekens vragen namelijk om een andere aanpak dan hypertrofische littekens of keloïden.

Hoe wordt het behandeld?

De behandeling hangt af van het type acnelitteken. Er bestaat niet één behandeling die voor alle littekens werkt. Vaak is een combinatie van behandelingen nodig en zijn meerdere sessies nodig om verbetering te bereiken.

Bij atrofische littekens kunnen chemische peelings worden gebruikt, vooral bij oppervlakkige littekens. Peelings stimuleren vernieuwing van de opperhuid en kunnen de huidstructuur verfijnen. Diepere littekens reageren meestal minder goed op alleen peelings.

Microneedling kan helpen om de aanmaak van collageen en elastine te stimuleren. Door kleine gecontroleerde prikjes in de huid wordt het herstelproces geactiveerd, waardoor de huid geleidelijk steviger en egaler kan worden.

Laserbehandeling kan bij verschillende vormen van acnelittekens worden ingezet. Ablatieve lasers, zoals CO2-laser of Erbium:YAG-laser, vernieuwen de huid door gecontroleerde verdamping van huidlagen en stimulatie van collageen. Non-ablatieve lasers, zoals bepaalde picoseconde-lasers, behandelen vooral het bindweefsel onder de huid met minder beschadiging van de opperhuid. De keuze hangt af van huidtype, littekendiepte, hersteltijd en risico op pigmentveranderingen.

Bij diepe ice-pick littekens kunnen operatieve technieken nodig zijn, zoals punch-excisie of het losmaken van littekenstrengen. Soms worden deze technieken gecombineerd met laserbehandeling.

Hypertrofische littekens en keloïden worden anders behandeld. Hierbij kunnen injecties met corticosteroïden worden gebruikt om littekenweefsel af te remmen en platter te maken. Ook siliconengel of siliconenpleisters kunnen helpen om littekens zachter en vlakker te maken. Cryotherapie met vloeibare stikstof of behandeling met een pulsed dye laser kan bij bepaalde verdikte littekens worden ingezet.

Camouflagetherapie kan daarnaast waardevol zijn, zeker wanneer behandeling lang duurt of wanneer littekens zichtbaar blijven. Goede camouflage kan het zelfvertrouwen verbeteren en tijdelijk helpen om roodheid, kleurverschillen of littekens minder opvallend te maken.

Wat is het vooruitzicht?

Verse en oppervlakkige acnelittekens kunnen in de loop van de tijd wat minder zichtbaar worden. Diepe littekens verdwijnen meestal niet vanzelf. Behandeling kan de huidstructuur vaak verbeteren, maar zelden volledig herstellen naar een huid zonder littekens.

Het resultaat hangt af van het type litteken, de ernst, het huidtype, de gekozen behandeling en de ervaring van de behandelaar. Vaak is geduld nodig, omdat verbetering geleidelijk ontstaat en meerdere behandelingen nodig kunnen zijn.

De beste winst zit in vroege behandeling van actieve acne. Daarmee wordt nieuwe littekenvorming zoveel mogelijk voorkomen. Bestaande littekens kunnen met een gerichte aanpak vaak minder opvallend worden, waardoor de huid rustiger en egaler oogt.