Ziekte van Bowen

1. Korte samenvatting
De ziekte van Bowen is een langzaam groeiend voorstadium van huidkanker (plaveiselcelcarcinoom) dat zich uit als een rood, schilferend plekje. De afwijking blijft aanvankelijk oppervlakkig, maar kan zonder behandeling doorgroeien tot een invasieve huidkanker. De prognose is goed bij tijdige herkenning en behandeling.

2. Wat is het?
De ziekte van Bowen is een oppervlakkige vorm van huidkanker waarbij de kwaadaardige cellen beperkt blijven tot de opperhuid. Dit wordt ook wel een carcinoma in situ genoemd.

De aandoening komt vooral voor bij oudere mensen en kan op zowel zonblootgestelde als niet-zonblootgestelde huid ontstaan. Ook slijmvliezen kunnen aangedaan zijn. Wanneer de afwijking op de penis voorkomt, spreekt men van erytroplasie van Queyrat.

3. Hoe ontstaat het?
De aandoening ontstaat door beschadiging van het DNA in huidcellen, waardoor deze zich ongecontroleerd gaan delen. UV-straling speelt hierbij een belangrijke rol, maar is niet de enige oorzaak.

Andere factoren kunnen bijdragen aan het ontstaan, zoals blootstelling aan arseen in het verleden. Dit werd vroeger toegepast in medicijnen en kon via voeding of drinkwater worden opgenomen. Opvallend is dat de ziekte vaak pas vele jaren na deze blootstelling ontstaat.

4. Wat zijn de klachten?
De ziekte van Bowen presenteert zich meestal als een langzaam groeiende, scherp begrensde roodschilferende plek. De afwijking kan sterk lijken op eczeem of psoriasis, maar onderscheidt zich door het hardnekkige karakter en de vaak stevig aanvoelende schilfering.

De plek kan variëren van klein tot meerdere centimeters groot en komt vaak solitair voor, maar kan ook in meervoud optreden. Klachten zoals jeuk zijn mogelijk, maar ontbreken vaak.

Een belangrijk alarmsignaal is het ontstaan van een zweertje of korstvorming binnen de plek. Dit kan wijzen op doorgroei naar een invasieve huidkanker en vereist snelle beoordeling.

5. Hoe te voorkomen?
Volledige preventie is niet mogelijk, omdat de onderliggende huidschade vaak al jaren eerder is ontstaan. Wel kunnen maatregelen verdere schade beperken.

Belangrijke adviezen zijn:

• Vermijd overmatige blootstelling aan zonlicht en zonnebanken
• Bescherm de huid met kleding, hoed en zonnebrand (SPF ≥ 30)
• Realiseer dat zonnebrandcrème beschermt, maar geen vrijbrief is om langer in de zon te blijven

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
Ja, een huidbiopsie is noodzakelijk om de diagnose te bevestigen. Omdat de ziekte van Bowen sterk kan lijken op goedaardige huidaandoeningen, is microscopisch onderzoek essentieel.

Met een biopsie kan worden vastgesteld of er sprake is van kwaadaardige cellen en of deze beperkt zijn tot de opperhuid. Daarnaast helpt het om andere huidkankers of doorgroei uit te sluiten.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling is gericht op het verwijderen of vernietigen van de afwijking om doorgroei te voorkomen. De keuze hangt af van de grootte, locatie en het aantal plekken.

Veelgebruikte behandelingen zijn:

• Chirurgische excisie (wegsnijden)
• Cryotherapie (bevriezen met vloeibare stikstof)
• Fotodynamische therapie (lichtgevoelige behandeling met goede cosmetische resultaten)

Andere opties zoals crèmes (5-fluorouracil of imiquimod) worden soms toegepast, maar hebben een hogere kans op terugkeer.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose is over het algemeen goed wanneer de ziekte tijdig wordt behandeld. Zonder behandeling zal de afwijking in een deel van de gevallen doorgroeien tot een invasief plaveiselcelcarcinoom, dat kan uitzaaien naar lymfeklieren.

Bij patiënten met eerdere arseenblootstelling bestaat daarnaast een verhoogd risico op andere vormen van kanker. Vroege herkenning en adequate behandeling blijven daarom essentieel.