Pitted keratolysis (Putjeszolen)

1. Korte samenvatting
Pitted keratolysis, ook wel “putjeszolen” genoemd, is een oppervlakkige bacteriële infectie van de voetzolen. De aandoening ontstaat vooral bij zweetvoeten en slecht ventilerend schoeisel en kenmerkt zich door kleine putjes en vaak een sterke geur.

2. Wat is het?
Pitted keratolysis is een infectie van de bovenste huidlaag (de hoornlaag) van de voetzolen. De aandoening komt vooral voor op drukplaatsen zoals de bal van de voet, de hiel en onder de tenen. De medische term is keratoma plantare sulcatum.

Het is een relatief veelvoorkomende maar vaak onderschatte huidaandoening. Hoewel het onschuldig is, kan het hinderlijk zijn door geur, zichtbare huidafwijkingen en soms pijn bij lopen. De aandoening wordt vooral gezien bij mensen die veel zweten, langdurig gesloten schoenen dragen of werken in warme, vochtige omstandigheden.

3. Hoe ontstaat het?
De oorzaak ligt bij bacteriën die normaal op de huid aanwezig kunnen zijn, maar onder bepaalde omstandigheden overmatig groeien. Deze bacteriën produceren enzymen die de hoornlaag afbreken. Daardoor ontstaan kleine defecten in de huid, zichtbaar als putjes.

De belangrijkste uitlokkende factor is een vochtig en warm milieu. Zweet speelt hierbij een centrale rol, omdat het de huid week maakt en de groei van bacteriën bevordert. Vooral wanneer voeten langdurig afgesloten zijn in niet-ademende schoenen, ontstaat een ideale omgeving voor deze infectie.

Belangrijke risicofactoren zijn:

• overmatig zweten van de voeten en langdurig vochtige huid
• slecht ventilerende schoenen en synthetische sokken
• langdurig staan, sporten of werken in warme omstandigheden

De aandoening komt daarom relatief vaak voor bij sporters, militairen en mensen met fysiek belastende beroepen.

4. Wat zijn de klachten?
Het meest kenmerkende symptoom is het ontstaan van kleine, ronde putjes in de huid van de voetzool. Deze putjes zijn meestal 1 tot 5 millimeter groot en kunnen samenvloeien tot grotere oppervlakken met een grillig aspect.

De huid kan er week, witachtig of soms groen-bruin verkleurd uitzien. Een opvallend en voor veel mensen belastend kenmerk is de sterke, onaangename geur die ontstaat door bacteriële afbraakproducten.

Naast het uiterlijk kunnen er ook klachten optreden zoals jeuk, een branderig gevoel of pijn, vooral wanneer de aangedane huid loslaat of wanneer er druk op komt tijdens lopen. In sommige gevallen worden vergelijkbare afwijkingen gezien op de handpalmen, al komt dat minder vaak voor.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich vooral op het verminderen van vocht en warmte rondom de voeten. Het creëren van een droge en goed geventileerde omgeving is essentieel om herhaling te voorkomen.

Dit betekent aandacht voor schoeisel, hygiëne en zweetcontrole. Regelmatig wisselen van schoenen en het dragen van ademende materialen helpt om de huidconditie te verbeteren.

Belangrijke maatregelen zijn:

• draag goed ventilerende schoenen en bij voorkeur katoenen sokken
• zorg voor dagelijkse voethygiëne en droog de voeten zorgvuldig af
• wissel schoenen regelmatig en laat ze goed drogen

Bij mensen met overmatig zweten kan aanvullende behandeling nodig zijn om het zweetprobleem aan te pakken.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt vrijwel altijd gesteld op basis van het klinische beeld. De typische putjes op drukplaatsen in combinatie met geur en risicofactoren zijn meestal voldoende om de aandoening te herkennen.

Aanvullend onderzoek, zoals een kweek of huidbiopt, is in de meeste gevallen niet nodig. Alleen bij twijfel met andere huidaandoeningen kan aanvullend onderzoek overwogen worden.

Het onderscheid met bijvoorbeeld voetschimmel is belangrijk, omdat de behandeling anders is.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling bestaat uit twee pijlers: het aanpakken van de bacteriële infectie en het verminderen van overmatig zweten. Zonder aanpak van beide factoren is de kans op terugkeer groot.

Lokale antibiotische middelen zijn meestal effectief tegen de bacteriën. Deze worden in de vorm van een crème, gel of lotion op de aangedane huid aangebracht. In hardnekkige gevallen kan een orale antibioticakuur nodig zijn.

Daarnaast is het belangrijk om het vochtprobleem te behandelen. Indrogende middelen met aluminiumzouten kunnen het zweten verminderen. Bij ernstige gevallen kan iontoforese worden ingezet.

De combinatie van infectiebehandeling en zweetcontrole zorgt meestal voor een duidelijk herstel van de huid.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose van pitted keratolysis is goed. Met de juiste behandeling verdwijnen de huidafwijkingen meestal binnen enkele weken. Wel is de aandoening berucht om het terugkerende karakter, vooral wanneer de onderliggende risicofactoren blijven bestaan.

Mensen die gevoelig zijn voor zweetvoeten of langdurig afgesloten schoeisel dragen, hebben een grotere kans op herhaling. Daarom blijft preventie een belangrijk onderdeel van de aanpak.

Door blijvend aandacht te besteden aan droge voeten, goede ventilatie en hygiëne, kan het risico op terugkeer aanzienlijk worden verminderd.