Plaveiselcelcarcinoom

1. Korte samenvatting
Plaveiselcelcarcinoom (PCC) is een vorm van huidkanker die ontstaat uit cellen van de opperhuid. De tumor komt vooral voor op zonbeschadigde huid en groeit sneller dan een basaalcelcarcinoom. Als PCC op tijd wordt herkend en behandeld, is de prognose meestal gunstig.

2. Wat is het?
Plaveiselcelcarcinoom, ook wel spinocellulair carcinoom genoemd, is een kwaadaardige huidtumor die ontstaat uit plaveiselcellen in de opperhuid. Deze cellen vormen een belangrijk deel van de bovenste huidlaag.

PCC is na basaalcelcarcinoom een van de meest voorkomende vormen van huidkanker. De aandoening komt vooral voor bij oudere mensen en wordt vaker gezien bij mannen dan bij vrouwen. Omdat PCC kan doorgroeien en in sommige gevallen kan uitzaaien naar lymfeklieren, wordt deze vorm van huidkanker ernstiger genomen dan het basaalcelcarcinoom.

Toch is het vooruitzicht meestal goed wanneer de tumor tijdig wordt ontdekt en volledig wordt verwijderd.

3. Hoe ontstaat het?
De belangrijkste oorzaak is langdurige blootstelling aan ultraviolette straling. Door jarenlange zonbelasting ontstaat schade aan het DNA van huidcellen. Wanneer die schade niet goed wordt hersteld, kunnen cellen kwaadaardig veranderen.

PCC ontstaat vaak op huid die al zichtbaar zonbeschadigd is. Soms ontwikkelt het zich uit een voorstadium, zoals actinische keratose. Ook chronische wonden, littekens, oude brandwonden en langdurig ontstoken huidgebieden kunnen een verhoogd risico geven.

Belangrijke risicofactoren zijn:

• veel UV-blootstelling, lichte huid en hogere leeftijd
• verminderde afweer, bijvoorbeeld na orgaantransplantatie
• chronische huidbeschadiging, littekens of langdurige ontsteking

Ook roken speelt vooral een rol bij plaveiselcelcarcinoom van de onderlip.

4. Wat zijn de klachten?
Een plaveiselcelcarcinoom begint vaak als een ruw, schilferend of korstig plekje dat niet geneest. In het begin kan het lijken op een wondje, wrat of actinische keratose. Na verloop van tijd kan het plekje dikker worden en uitgroeien tot een rozerood of huidkleurig knobbeltje.

Typisch is dat een korstje steeds terugkomt of loslaat, waarna een wondje ontstaat dat opnieuw niet goed geneest. Soms bloedt de plek gemakkelijk of wordt deze gevoelig. PCC komt vooral voor op zonblootgestelde delen zoals gezicht, oren, lippen, kale schedel, handruggen en onderarmen.

Op slijmvliezen, zoals in de mond of op de tong, kan PCC zich uiten als een pijnlijke plek, zweertje of verdikking die blijft bestaan.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich vooral op het beperken van verdere UV-schade. Dat betekent verstandig omgaan met zonlicht, zonnebankgebruik vermijden en de huid beschermen met kleding, hoofddeksel en zonnebrandcrème.

Mensen met veel zonneschade, actinische keratosen of eerdere huidkanker doen er goed aan hun huid regelmatig te controleren. Een plek die blijft groeien, bloeden, korsten vormt of niet geneest, moet altijd worden beoordeeld.

Vroege herkenning is belangrijk, omdat behandeling in een vroeg stadium eenvoudiger is en de kans op uitzaaiing dan klein blijft.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
Bij verdenking op plaveiselcelcarcinoom wordt meestal een huidbiopsie gedaan. Hierbij wordt een stukje weefsel verwijderd en onderzocht door de patholoog. Dit bevestigt de diagnose en geeft informatie over het type en de groeidiepte van de tumor.

Bij grotere, agressievere of ongunstig gelegen tumoren kan aanvullend onderzoek nodig zijn. De arts onderzoekt dan ook de nabijgelegen lymfeklieren, omdat PCC in sommige gevallen daarheen kan uitzaaien.

De uitslag van het weefselonderzoek bepaalt mede welke behandeling het meest geschikt is.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling is gericht op volledige verwijdering van de tumor. De keuze hangt af van grootte, locatie, groeiwijze en algemene gezondheid van de patiënt.

Meestal wordt gekozen voor chirurgische verwijdering met een marge gezonde huid. Bij tumoren op kwetsbare plaatsen, zoals oor, lip, neus of rond het oog, kan Mohs-chirurgie worden overwogen. Hierbij wordt de tumor laag voor laag verwijderd en direct microscopisch gecontroleerd. Als operatie niet mogelijk of niet wenselijk is, kan radiotherapie een alternatief zijn.

Cryotherapie en oppervlakkige coagulatie zijn meestal niet geschikt voor een bewezen plaveiselcelcarcinoom, omdat volledige verwijdering en controle van de snijranden belangrijk zijn.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose is meestal gunstig wanneer PCC vroeg wordt behandeld en volledig verwijderd is. Toch blijft controle belangrijk, omdat nieuwe plaveiselcelcarcinomen kunnen ontstaan op andere zonbeschadigde huiddelen.

Ook kan, vooral bij grotere of agressievere tumoren, later alsnog uitzaaiing naar lymfeklieren optreden. Daarom worden patiënten vaak gedurende meerdere jaren gecontroleerd door de dermatoloog.

Tijdens deze controles wordt gekeken naar het litteken, nieuwe verdachte huidafwijkingen en de lymfeklieren. Zo kunnen recidieven of nieuwe tumoren tijdig worden opgespoord.