Melanoma in situ

1. Korte samenvatting
Melanoma in situ is het vroegste stadium van een melanoom, waarbij de kwaadaardige pigmentcellen nog alleen in de oppervlakkige huidlaag aanwezig zijn. De aandoening zaait niet uit, maar kan zonder behandeling doorgroeien tot een invasief melanoom. Tijdige herkenning en volledige verwijdering zorgen vrijwel altijd voor genezing.

2. Wat is het?
Melanoma in situ is een voorstadium van een melanoom, een vorm van huidkanker. De afwijkende pigmentcellen bevinden zich uitsluitend in de opperhuid en zijn nog niet doorgedrongen tot diepere huidlagen.

Omdat de tumor nog oppervlakkig is, heeft deze geen toegang tot bloed- of lymfevaten en kan dus niet uitzaaien. Dit maakt het stadium goed behandelbaar.

De aandoening komt voor bij zowel mannen als vrouwen en wordt vaak ontdekt als een verdachte moedervlek.

3. Hoe ontstaat het?
Melanoma in situ ontstaat wanneer normale pigmentcellen veranderen in kwaadaardige cellen, maar nog beperkt blijven tot de opperhuid.

Belangrijke risicofactoren zijn:

• overmatige blootstelling aan UV-straling, vooral op jonge leeftijd
• lichte huidskleur met verhoogde gevoeligheid voor zonverbranding
• erfelijke aanleg, met name bij meerdere gevallen van melanoom in de familie

Deze factoren verhogen de kans dat pigmentcellen ontsporen en zich ongecontroleerd gaan delen.

4. Wat zijn de klachten?
Melanoma in situ geeft meestal geen pijn of jeuk en wordt vaak opgemerkt als een veranderende moedervlek.

Kenmerkend zijn:

• grillige vorm en asymmetrie
• variatie in kleur binnen één vlek
• geleidelijke groei of verandering

Omdat klachten vaak ontbreken, is visuele herkenning essentieel.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich vooral op het beperken van UV-schade aan de huid.

Belangrijke maatregelen zijn:

• vermijden van overmatige zonblootstelling en zonnebankgebruik
• gebruik van zonnebrandcrème met hoge beschermingsfactor
• dragen van beschermende kleding en hoofddeksel

Daarnaast is regelmatige zelfcontrole van de huid belangrijk voor vroege detectie.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
Bij verdenking op melanoma in situ wordt de afwijking altijd volledig verwijderd voor onderzoek.

De diagnostiek bestaat uit:

• excisie van de verdachte plek met een kleine veiligheidsmarge
• microscopisch onderzoek door de patholoog
• beoordeling of er sprake is van oppervlakkige of invasieve groei

Aanvullend onderzoek zoals lymfeklieronderzoek is in dit stadium niet nodig.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling bestaat uit chirurgische verwijdering van de afwijking.

De standaard aanpak is:

• eerste excisie om de diagnose te stellen
• tweede, ruimere excisie met een veiligheidsmarge
• geen aanvullende therapie nodig bij volledige verwijdering

Na deze behandeling is de aandoening doorgaans volledig genezen.

8. Wat is het vooruitzicht?
De prognose van melanoma in situ is zeer goed, omdat er nog geen uitzaaiingen mogelijk zijn.

Kenmerkend voor het beloop:

• volledige genezing na adequate verwijdering
• geen risico op uitzaaiingen in dit stadium
• wel verhoogd risico op nieuwe melanomen bij risicopatiënten

Daarom wordt vaak geadviseerd om de huid regelmatig te blijven controleren.