Hirsutisme

1. Korte samenvatting
Hirsutisme is overbeharing bij vrouwen volgens een mannelijk patroon, zoals in het gezicht, op de borst of buik. Het komt regelmatig voor en kan verschillende oorzaken hebben, variërend van erfelijke aanleg tot hormonale afwijkingen. De aandoening is meestal niet gevaarlijk, maar kan wel veel invloed hebben op het zelfbeeld. Behandeling is mogelijk, afhankelijk van de oorzaak.

2. Wat is het?
Hirsutisme is een vorm van overbeharing waarbij vrouwen meer en dikkere haren ontwikkelen op plaatsen waar normaal vooral mannen beharing hebben, zoals in het snor- en baardgebied, op de borst en rond de navel.

Het is belangrijk om onderscheid te maken met hypertrichosis. Bij hirsutisme gaat het specifiek om haargroei volgens een mannelijk patroon en speelt de invloed van mannelijke hormonen een rol. Wat als “normaal” of “afwijkend” wordt ervaren, verschilt per cultuur en etnische achtergrond.

Hoewel het medisch vaak onschuldig is, wordt hirsutisme door veel vrouwen als belastend ervaren, waardoor zij behandeling zoeken.

3. Hoe ontstaat het?
Er zijn verschillende oorzaken van hirsutisme. In veel gevallen is er sprake van een verhoogde gevoeligheid van haarzakjes voor mannelijke hormonen, zonder dat deze hormonen daadwerkelijk verhoogd zijn.

Belangrijke oorzaken zijn:

• erfelijke of idiopathische aanleg, waarbij haarzakjes gevoeliger reageren op normale hormoonspiegels
• hormonale afwijkingen, zoals het polycysteus ovarium syndroom (PCOS) of zeldzamer tumoren van de eierstokken of bijnieren
• medicatiegebruik, bijvoorbeeld androgenen of anabole steroïden

Bij hormonale oorzaken kunnen ook andere klachten optreden, zoals acne, menstruatiestoornissen of tekenen van vermannelijking.

4. Wat zijn de klachten?
De belangrijkste klacht is zichtbare, vaak donkere en stugge haargroei op plaatsen waar dit normaal beperkt aanwezig is. Dit kan voorkomen in het gezicht, op de borst, rond de tepels, op de buik en in de bikiniregio.

De mate van haargroei kan variëren van mild tot uitgesproken. Bij hormonale vormen kunnen daarnaast andere symptomen aanwezig zijn, zoals een lagere stem, toegenomen spiermassa of veranderingen in de menstruatiecyclus.

Naast de lichamelijke kenmerken speelt de psychologische impact vaak een grote rol. Schaamte, onzekerheid en sociale terughoudendheid komen regelmatig voor.

5. Hoe te voorkomen?
Hirsutisme is meestal niet te voorkomen, omdat het vaak samenhangt met genetische aanleg of hormonale factoren.

Bij medicatie-gerelateerd hirsutisme kan het aanpassen of stoppen van het betreffende middel de haargroei verminderen. Dit gebeurt altijd in overleg met een arts. Vroege herkenning van hormonale oorzaken kan helpen om verdere klachten te beperken.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt in eerste instantie gesteld op basis van het klinisch beeld. De arts beoordeelt de verdeling en ernst van de haargroei.

Bij verdenking op een hormonale oorzaak wordt aanvullend onderzoek verricht, zoals bloedonderzoek naar hormoonspiegels. Vaak volgt verwijzing naar een gynaecoloog of internist, vooral wanneer er bijkomende klachten zijn zoals menstruatiestoornissen of acne.

7. Hoe wordt het behandeld?
De behandeling hangt af van de onderliggende oorzaak. Bij hormonale afwijkingen wordt de behandeling meestal gericht op het herstellen van de hormonale balans.

Medicatie kan worden ingezet om de werking van mannelijke hormonen te verminderen. Deze middelen moeten vaak langdurig worden gebruikt voordat effect zichtbaar wordt en kunnen bijwerkingen geven.

Daarnaast zijn er verschillende methoden om de zichtbare haargroei te verminderen:

• tijdelijke methoden zoals scheren, harsen of ontharingscrèmes
• langdurigere behandelingen zoals elektrische epilatie of lasertherapie

Laserbehandeling kan een duidelijke vermindering van haargroei geven, maar meestal zijn meerdere behandelingen nodig en is volledige verwijdering niet altijd haalbaar.

8. Wat is het vooruitzicht?
Hirsutisme verdwijnt meestal niet vanzelf. Het beloop is afhankelijk van de oorzaak. Bij medicatie-geïnduceerde vormen kan de haargroei afnemen na het stoppen van het middel.

In andere gevallen blijft de haargroei bestaan, maar kan deze met behandeling goed worden verminderd. De aandoening is medisch gezien meestal onschuldig, maar kan wel langdurige impact hebben op het welzijn en het zelfbeeld.