Herpes genitalis

1. Korte samenvatting
Herpes genitalis is een veelvoorkomende seksueel overdraagbare aandoening (soa), veroorzaakt door het herpes simplex virus. De infectie geeft blaasjes en pijnlijke wondjes rond de geslachtsdelen. Het virus blijft levenslang in het lichaam aanwezig en kan terugkerende aanvallen veroorzaken. Behandeling kan de klachten verminderen, maar genezing is niet mogelijk.

2. Wat is het?
Herpes genitalis is een virusinfectie van de huid en slijmvliezen in het genitale gebied. De aandoening wordt veroorzaakt door het herpes simplex virus (HSV), meestal type 2, maar ook type 1 kan betrokken zijn.

Na besmetting blijft het virus levenslang in het lichaam aanwezig. Het nestelt zich in zenuwknopen en kan op latere momenten opnieuw actief worden. Hierdoor kunnen klachten terugkeren, vaak zonder duidelijke aanleiding.

Herpes genitalis wordt beschouwd als een soa en komt relatief vaak voor.

3. Hoe ontstaat het?
Besmetting vindt plaats door direct contact met het virus, meestal via seksueel contact. Het virus wordt overgedragen via huid- of slijmvliescontact, vooral wanneer er blaasjes of wondjes aanwezig zijn.

Overdracht kan plaatsvinden via:

• onbeschermd seksueel contact, inclusief anale en orale seks
• contact met besmette huid of slijmvliezen, ook zonder zichtbare afwijkingen
• overdracht van een koortslip naar de geslachtsdelen (en andersom)

Na infectie verplaatst het virus zich via zenuwen naar een zenuwknoop, waar het in rust aanwezig blijft. Bij verminderde weerstand kan het virus opnieuw actief worden.

4. Wat zijn de klachten?
De eerste infectie verloopt vaak het meest heftig. Er ontstaan rode plekjes en kleine, met vocht gevulde blaasjes die snel overgaan in pijnlijke wondjes. Deze drogen in en genezen meestal binnen één tot twee weken.

De afwijkingen bevinden zich meestal op of rond de penis, vagina of anus, maar kunnen ook minder zichtbaar aanwezig zijn, bijvoorbeeld inwendig.

Naast de huidafwijkingen kunnen klachten optreden zoals:

• jeuk, pijn en een branderig gevoel
• pijn bij het plassen
• gezwollen en pijnlijke lymfeklieren in de lies
• bij een eerste infectie soms koorts, hoofdpijn en spierpijn

Recidieven verlopen meestal milder en korter dan de eerste aanval.

5. Hoe te voorkomen?
Preventie richt zich op het voorkomen van overdracht van het virus.

Belangrijke maatregelen zijn:

• gebruik van condooms bij seksueel contact
• vermijden van seksueel contact tijdens een actieve uitbraak
• informeren van seksuele partners bij een infectie

Omdat het virus ook zonder zichtbare klachten kan worden overgedragen, bieden deze maatregelen geen volledige bescherming, maar verminderen ze wel het risico aanzienlijk.

6. Is aanvullend onderzoek nodig?
De diagnose wordt vaak gesteld op basis van het klinisch beeld. De typische blaasjes en het beloop zijn meestal herkenbaar.

Bij twijfel kan aanvullend onderzoek worden gedaan, zoals een uitstrijkje van een blaasje om het virus aan te tonen. Soms wordt bloedonderzoek gebruikt om onderscheid te maken tussen een eerste infectie en een recidief. Daarnaast kan een aanvullende soa-screening worden geadviseerd.

7. Hoe wordt het behandeld?
Herpes genitalis is niet te genezen, maar behandeling kan de klachten verminderen en de duur van een aanval verkorten.

Antivirale medicatie, zoals valaciclovir, wordt vooral effectief ingezet wanneer deze vroeg in de aanval wordt gestart. Bij frequente recidieven kan een onderhoudsbehandeling worden overwogen om nieuwe uitbraken te verminderen.

Aanvullend kunnen lokale maatregelen worden genomen, zoals het drooghouden van de huid en het gebruik van indrogende middelen. Pijnstilling met paracetamol kan helpen bij klachten.

Tijdens een actieve uitbraak wordt geadviseerd om geen seks te hebben om verdere verspreiding te voorkomen.

8. Wat is het vooruitzicht?
Na de eerste infectie blijft het virus levenslang aanwezig. De frequentie en ernst van terugkerende aanvallen verschillen per persoon. Bij veel mensen nemen de klachten in de loop van de tijd af.

Hoewel herpes genitalis een chronische infectie is, zijn de klachten meestal goed te behandelen. Met goede voorlichting en passende maatregelen kan de impact op het dagelijks leven beperkt blijven.