Dermatofibroom (Histiocytoom)

1. Korte samenvatting

Een dermatofibroom is een veelvoorkomende, goedaardige huidafwijking die meestal als een stevig, klein bultje op de huid verschijnt, vaak op de onderbenen. De plek geeft zelden klachten en is niet besmettelijk. Omdat het soms kan lijken op een melanoom, wordt het regelmatig beoordeeld door een arts. Behandeling is meestal niet nodig. Het beloop is goedaardig en de plek wordt nooit kwaadaardig.

2. Wat is het?

Een dermatofibroom, ook wel histiocytoom genoemd, is een goedaardige bindweefselachtige zwelling van de huid. Het woord “tumor” betekent in dit geval simpelweg een zwelling en zegt niets over kwaadaardigheid.

De afwijking komt vooral voor bij jonge volwassenen, met name bij vrouwen, en wordt vaak gezien op de onderbenen. Het kan echter ook op andere plekken zoals armen of romp voorkomen.

3. Hoe ontstaat het?

De exacte oorzaak is niet volledig bekend. Wel wordt vaak een verband gezien met een eerdere kleine beschadiging van de huid, zoals een insectenbeet of een prik.

Mogelijke factoren die een rol spelen zijn:

• een lokaal huidtrauma, zoals een beet of klein wondje
• een overdreven reactie van bindweefselcellen tijdens het herstel
• individuele gevoeligheid van de huid

Er is geen sprake van een infectie; de afwijking is dus niet besmettelijk.

4. Wat zijn de klachten?

Een dermatofibroom presenteert zich als een stevig, rond bultje dat meestal roodbruin tot paars van kleur is. De grootte varieert doorgaans van enkele millimeters tot enkele centimeters.

Kenmerkend is dat bij het samenknijpen van de huid rondom de plek een indeuking in het midden ontstaat (het zogenaamde dimpling-fenomeen). Klachten ontbreken meestal, al kan er soms lichte jeuk of een stekend gevoel optreden.

5. Hoe te voorkomen?

Er zijn geen duidelijke preventieve maatregelen, omdat de exacte oorzaak niet bekend is. Wel kan het beperken van huidbeschadiging mogelijk bijdragen aan het verminderen van het risico.

In de praktijk kun je denken aan:

• het vermijden van onnodige huidtrauma’s zoals krabben of pulken
• voorzichtig omgaan met de huid bij insectenbeten of wondjes

6. Is aanvullend onderzoek nodig?

In de meeste gevallen kan de diagnose op het oog worden gesteld door een arts. Het typische klinische beeld en het dimpling-fenomeen zijn vaak voldoende.

Bij twijfel, bijvoorbeeld wanneer de afwijking lijkt op een melanoom, kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Dit gebeurt meestal door de plek volledig te verwijderen en microscopisch te onderzoeken (excisiebiopsie).

7. Hoe wordt het behandeld?

Behandeling is meestal niet nodig, omdat het om een goedaardige en stabiele afwijking gaat.

Behandelopties zijn:

• geen behandeling, met geruststelling als belangrijkste stap
• chirurgische verwijdering bij klachten of diagnostische twijfel
• vermijden van irritatie, bijvoorbeeld bij scheren

Verwijdering wordt vaak terughoudend toegepast, omdat de plek kan terugkomen en er een litteken kan ontstaan.

8. Wat is het vooruitzicht?

Het beloop van een dermatofibroom is goedaardig. De plek kan lange tijd onveranderd blijven of langzaam groeien. In sommige gevallen wordt de afwijking spontaan kleiner en blijft er een verkleuring achter.

Een dermatofibroom zal nooit kwaadaardig ontaarden. Het belangrijkste aandachtspunt blijft het onderscheid met andere huidafwijkingen, vooral bij verandering in vorm of kleur.