Ulcus cruris (open been)

Korte samenvatting
 Een ulcus cruris is een chronische wond of zweer aan het onderbeen, meestal rond de enkel. Het ontstaat vaak door een slechte doorbloeding, meestal door problemen in de aderen (veneuze insufficiëntie), soms door vernauwing van slagaders. Risicofactoren zijn oedeem, spataderen en huidveranderingen. Behandeling bestaat uit druktherapie (zwachtels of elastische kousen), wondzorg en zo nodig behandeling van spataderen of slagadervernauwingen. Genezing kan maanden duren en het risico op terugkeer is groot.

Wat is het?
 Een ulcus cruris, ook wel open been genoemd, is een wond of zweer aan het onderbeen die langzaam ontstaat en slecht geneest. De wond kan bedekt zijn met korsten of geelbruin beslag en soms zwart door afgestorven huid. Het gaat vaak samen met vochtophoping, spataderen en bruine verkleuring van de huid.

Hoe ontstaat het?
 De oorzaak ligt meestal in het adersysteem. Als de kleppen in de aderen niet goed sluiten, hoopt bloed zich op in de benen (veneuze insufficiëntie). Dit verhoogt de druk in de haarvaten, waardoor de huid beschadigt en wonden ontstaan. Soms ligt de oorzaak in de slagaders, door vernauwing waardoor de huid te weinig zuurstof en voeding krijgt. Dit geeft pijnlijke wonden aan tenen, voeten of buitenzijde van het onderbeen. Ook een doorgemaakte trombose kan bijdragen aan het ontstaan.

Wat zijn de klachten?
 Klachten zijn vaak een moe en zwaar gevoel in de benen, dikke enkels door oedeem, zichtbare spataderen, bruine verkleuringen, eczeem en verhardingen van de huid. Uiteindelijk ontstaat een wond rond de enkel, meestal niet pijnlijk maar soms stinkend of veel vocht producerend. Bij arteriële oorzaak zijn de wonden vaak juist pijnlijk.

Hoe te voorkomen?
 Voorkomen van ulcus cruris richt zich op een goede doorbloeding van de benen: veel bewegen, kuitspieren gebruiken, overgewicht vermijden, geen knellende kleding dragen, elastische kousen dragen en benen hoog leggen bij rust. Behandeling van spataderen kan nieuwe wonden voorkomen.

Is aanvullend onderzoek nodig?
 Ja, altijd wordt onderzocht of het gaat om een veneuze of arteriële oorzaak. Lichamelijk onderzoek (palpatie slagaders, bloeddrukmeting) kan een arteriële stoornis aantonen. Voor aders wordt vaak een duplexonderzoek gedaan, soms aangevuld met plethysmografie. Contrastonderzoek van de vaten is zelden nodig.

Hoe wordt het behandeld?
 De belangrijkste behandeling is druktherapie: zwachtels of elastische kousen die de bloedafvoer verbeteren. Dit werkt alleen goed in combinatie met beweging. Wondzorg bestaat uit schoonhouden en beschermen van de wond. Bij spataderen kan een operatie of behandeling de afvoer verbeteren. Bij arteriële oorzaken kan dotteren of een bypass nodig zijn. Soms wordt een huidtransplantatie toegepast om genezing te versnellen.

Wat is het vooruitzicht?
 Een open been door veneuze oorzaak geneest meestal met langdurige behandeling, maar komt vaak terug als de oorzaak niet blijvend wordt aangepakt. Daarom is blijvend dragen van elastische kousen noodzakelijk. Bij een slagaderlijke oorzaak is de prognose minder gunstig en kan, bij verdere afsluiting, amputatie nodig zijn.