Psoriasis

Wat is het?
 Psoriasis is een chronische, niet-besmettelijke huidaandoening met scherp begrensde rode plekken en een kenmerkende witte schilfering (kaarsvetfenomeen). De aandoening kan op alle huiddelen voorkomen, maar zit vaak op de ellebogen, knieën, onderarmen, onderbenen, hoofdhuid en onderrug. Soms zijn ook handpalmen, voetzolen, geslachtsdelen en nagels aangedaan. Bij ongeveer 1 op de 50 Nederlanders komt psoriasis voor. Het beloop is chronisch, met periodes van verbetering en verergering.

Hoe ontstaat het?
 Psoriasis wordt veroorzaakt door een versnelde celdeling in de opperhuid, gecombineerd met ontstekingsreacties in de lederhuid. De precieze oorzaak is niet bekend, maar erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol. Uitlokkende factoren zijn o.a. huidbeschadiging, infecties, medicijngebruik en psychologische stress.

Wat zijn de klachten?

• Scherp begrensde rode plekken met witte schilfering.
• Variatie van kleine plekjes tot grote plakkaten.
• Vaak op strekzijden van ellebogen en knieën, op de hoofdhuid en onderrug.
• Psoriasis inversa: in plooien zoals liezen, oksels en onder de borsten (meestal zonder schilfering).
• Speciale vormen: psoriasis guttata (kleine plekjes, vaak na keelinfectie), psoriasis pustulosa (met puistjes), psoriasis erytrodermie (bijna hele huid aangedaan).
• Nagelafwijkingen: putjes, geelbruine verkleuringen, loslaten van de nagel.
• Gewrichtsontstekingen (arthritis psoriatica) bij een deel van de patiënten.
• Jeuk kan aanwezig zijn, maar is niet altijd het hoofdsymptoom.

Hoe wordt de diagnose gesteld?
 De diagnose wordt meestal klinisch gesteld op basis van het typische beeld. Soms is een huidbiopt nodig om de diagnose te bevestigen en andere aandoeningen uit te sluiten.

Hoe wordt het behandeld?
 Behandeling richt zich op remming van de versnelde celdeling en ontsteking. Er zijn drie hoofdcategorieën:

• Plaatselijke therapie
  • Vitamine D3-afgeleiden (calcipotriol, calcitriol): reguleren celdeling, effect na enkele weken.
  • Corticosteroïden: snel effectief, in schema’s toegepast (afwisselend met onderhoud).
  • Ditranol: korte contacttherapie, kan irriteren en vlekken geven.
  • Koolteer: vooral in behandelcentra, vaak gecombineerd met UVB.
  • Salicylzuur: maakt schilfers los en verhoogt effectiviteit van andere middelen.
• Lichttherapie
  • UVB-therapie: 2-3 keer per week, meestal 25-30 behandelingen nodig.
  • PUVA: UVA gecombineerd met psoralenen (oraal of bad). Effectief, maar door bijwerkingen en verhoogd risico op huidkanker beperkt in duur.
• Systemische therapie
  • Methotrexaat: celdelingremmer, effectief bij huid en gewrichten, maar kans op lever- en beenmergbijwerkingen.
  • Ciclosporine: onderdrukt afweer, effectief maar kans op nier- en bloeddrukproblemen.
  • Acitretine: vitamine A-derivaat, vaak in combinatie met UVB, veel bijwerkingen en teratogeen.
  • Fumaraten: geven vaak maagdarmklachten, effect treedt geleidelijk op.
  • Biologicals (zoals etanercept): bij ernstige, therapieresistente gevallen. Werken doelgericht, maar zijn kostbaar en nog niet lang genoeg onderzocht voor langetermijnbijwerkingen.

Wat kunt u zelf nog doen?

• Regelmatig gebruik van neutrale crèmes en zalven houdt de huid soepel en vermindert klachten.
• Zonlicht en zeebaden kunnen de huid verbeteren.
• Vermijd krabben en irriterende huidverzorgingsproducten.

Wat zijn de vooruitzichten?
 Psoriasis verloopt grillig, met periodes van verbetering en terugval. De aandoening is chronisch en niet te genezen, maar met behandeling zijn klachten vaak goed onder controle te krijgen. Na stoppen van therapie keren de plekken meestal terug.