Morphea

Korte samenvatting
 Morphea, ook wel lokale sclerodermie genoemd, is een chronische huidziekte waarbij de huid plaatselijk stug, verdikt en bruin verkleurd wordt. Er ontstaan scherp begrensde plekken, meestal op de romp of benen. In het gezicht kan een speciale streepvorm voorkomen (en coup de sabre). De oorzaak is onbekend. Behandeling met corticosteroïden, lichttherapie of soms methotrexaat kan de huid soepeler maken, maar de ziekte is niet volledig te genezen. Morphea blijft meestal beperkt en gaat niet over in systemische sclerodermie.

Wat is het?
 Morphea is een chronische, plaatselijke ontsteking van de lederhuid waarbij het bindweefsel verhardt. De huid verliest daar zijn elasticiteit en voelt stug aan. Vaak zijn er één of enkele scherp begrensde roodbruine tot vaalbruine plekken, soms met een glanzend wit aspect door littekenvorming. De voorkeursplaatsen zijn romp en benen. In het gezicht kan de zeldzame vorm sclerodermie en coup de sabre optreden: een streepachtige plek over het voorhoofd die ook vetweefsel en soms bot aantast.

Hoe ontstaat het?
 De oorzaak is niet bekend. Bij morphea wordt het bindweefsel van de huid aangetast, waardoor de huid lokaal verdikt, stug en verkleurd raakt. Waarom dit gebeurt is niet duidelijk; het lijkt een auto-immuunachtig proces te zijn, maar er is geen eenduidige verklaring.

Wat zijn de klachten?
 De huidafwijkingen bestaan uit één of enkele scherp begrensde plekken die bruin of roodbruin verkleurd zijn en hard of stug aanvoelen. Soms is er een glanzend wit aspect door littekenvorming. Bij de en coup de sabre-vorm op het voorhoofd kan er een deuk ontstaan doordat vetweefsel en soms botweefsel verdwijnen. De plekken geven meestal geen pijn of jeuk, maar kunnen cosmetisch storend zijn of bewegingsbeperkingen geven bij grotere laesies.

Hoe te voorkomen?
 Er zijn geen manieren bekend om morphea te voorkomen.

Is aanvullend onderzoek nodig?
 De diagnose wordt meestal gesteld op het klinisch beeld door een dermatoloog. In twijfelgevallen kan een huidbiopt worden verricht om de afwijking microscopisch te bevestigen.

Hoe wordt het behandeld?
 Behandeling kan de plekken vaak verbeteren maar geneest de ziekte niet.

• Lokale behandeling: vaak wordt gestart met sterke corticosteroïdencrèmes om de ontsteking en verharding te remmen.
• Lichttherapie: PUVA-therapie (psoraleen in combinatie met UVA-licht) kan de huid soepeler maken.
• Systemische behandeling: bij zeer uitgebreide plekken kan methotrexaat in tabletten of injecties worden toegepast.
   Bij uitgebluste, oude plekken rest vaak alleen verkleuring; verdere therapie is dan niet zinvol.

Wat kunt u zelf nog doen?
 Bescherm de aangedane huid goed tegen beschadiging. Omdat restverkleuring vaak blijvend is, kan camouflagetherapie (speciale make-up) een optie zijn. Houd de huid soepel met verzachtende crèmes.

Wat is het vooruitzicht?
 Morphea blijft meestal beperkt tot enkele plekken en gaat niet over in systemische sclerodermie. De aandoening is chronisch, maar na actieve fase blijven vaak alleen bruine of witte restverkleuringen achter. In zeldzame gevallen is een groter deel van de huid aangedaan, wat tot meer beperkingen kan leiden.