Lichen scelosus

Korte samenvatting
 Lichen sclerosus (LSA) is een chronische huidaandoening waarbij de huid wit, dun en strak wordt. De ziekte komt vooral voor bij vrouwen tussen 45 en 60 jaar, maar ook bij mannen en soms bij kinderen. Klachten zijn vaak jeuk, pijn en wondjes in het genitale gebied. De oorzaak is onbekend, maar mogelijk spelen hormonale en auto-immuunfactoren een rol. Behandeling bestaat meestal uit corticosteroïdencrèmes of, bij mannen, soms een besnijdenis. Bij kinderen verdwijnen de klachten vaak na de puberteit, maar bij volwassenen is de aandoening chronisch. Er is een licht verhoogd risico op huidkanker in het aangedane gebied, waardoor regelmatige controle belangrijk is.

Wat is het?
 Lichen sclerosus is een goedaardige, niet-besmettelijke en niet-erfelijke huidziekte waarbij het bindweefsel wordt aangetast. De huid verliest hierdoor elasticiteit en voelt strak aan. De plekken zijn vaak wit en glanzend. De aandoening komt het meest voor bij vrouwen rond de menopauze, maar kan ook voorkomen bij mannen en kinderen, vooral meisjes.

Hoe ontstaat het?
 De precieze oorzaak is onbekend. Mogelijk spelen hormonale veranderingen een rol, omdat de ziekte vaak rond de menopauze begint en bij meisjes soms verdwijnt na de puberteit. Ook zijn er aanwijzingen dat lichen sclerosus een auto-immuunziekte is, waarbij het afweersysteem eigen huidcellen aanvalt. Soms gaat de ziekte vooraf aan herhaalde infecties van de vagina of de penis.

Wat zijn de klachten?
 Typisch zijn scherp begrensde, witte en strak aanvoelende plekken op de geslachtsdelen of rond de anus. Bij vrouwen zijn jeuk, pijn, kloofjes en wondjes veel voorkomende klachten. Door littekenvorming kan de clitoris of vaginale ingang deels overgroeien, wat geslachtsgemeenschap pijnlijk maakt. Bij mannen kan littekenvorming leiden tot een vernauwde voorhuid en pijn bij erecties. Ook kloofjes en wondjes komen voor. Bij kinderen bestaan de klachten vaak uit jeuk, branderigheid, afscheiding of pijn bij plassen of ontlasting. Lichen sclerosus kan ook buiten het genitale gebied voorkomen, bijvoorbeeld op de romp, maar dat geeft meestal weinig klachten.

Hoe te voorkomen?
 Er zijn geen bewezen manieren om lichen sclerosus te voorkomen. Wel helpt het om krabben en beschadiging van de huid te vermijden, omdat nieuwe plekken vaak ontstaan in beschadigde huid. Goede huid- en mondhygiëne en het vermijden van wrijving kunnen klachten verminderen.

Is aanvullend onderzoek nodig?
 De diagnose wordt meestal gesteld door de dermatoloog op basis van het huidbeeld. Vaak wordt een huidbiopsie gedaan om de diagnose te bevestigen. Bij vrouwen kan ook een gynaecoloog betrokken zijn, bijvoorbeeld in een gespecialiseerde vulvapoli.

Hoe wordt het behandeld?
 Bij kinderen worden jeuk en pijn vaak verlicht met corticosteroïdencrèmes of -zalven. Bij volwassen vrouwen zijn sterk werkzame corticosteroïden de eerste keus. Deze verminderen jeuk en pijn en beperken littekenvorming. Soms worden later lichtere middelen of oestrogeencrèmes gebruikt. De aandoening verdwijnt bij volwassenen niet vanzelf; onderhoudsbehandeling is vaak levenslang nodig, soms met klachtenvrije periodes. Bij mannen is een vernauwde voorhuid het beste te verhelpen met een besnijdenis. Jeuk en pijn kunnen, net als bij vrouwen, behandeld worden met corticosteroïdenzalven. Buiten het genitale gebied reageren de huidafwijkingen meestal minder goed; verzachtende crèmes kunnen de huid daar wel wat soepeler maken.

Wat kunt u zelf nog doen?
 Beschadig de huid zo min mogelijk om nieuwe plekken te voorkomen. Vrouwen met klachten kunnen terecht op speciale vulvapoli’s, waar gynaecologen en dermatologen samenwerken. Het is verstandig om de huid regelmatig zelf te controleren (eventueel met een spiegel) en bij veranderingen of klachten eerder contact op te nemen met de arts.

Wat is het vooruitzicht?
 Bij kinderen verdwijnen de klachten vaak spontaan in de puberteit. Bij volwassenen verloopt de aandoening chronisch, met periodes van verbetering en verergering. Behandeling kan de klachten onder controle houden maar geneest de ziekte niet. Er bestaat een licht verhoogd risico op huidkanker in het aangedane gebied. Daarom is het belangrijk om jaarlijks door huisarts of dermatoloog gecontroleerd te worden en tussentijds alert te zijn op veranderingen.