Lichen planus

Korte samenvatting
 Lichen planus (ook wel lichen ruber planus genoemd) is een ontstekingsziekte van de huid en slijmvliezen. Het geeft vaak kleine, roodpaarse, jeukende bultjes, soms ook klachten in de mond, aan de geslachtsdelen of aan de nagels. De oorzaak is niet precies bekend, maar waarschijnlijk speelt een auto-immuunreactie een rol. De aandoening is niet besmettelijk en niet erfelijk. Behandeling is vaak gericht op het verlichten van jeuk en pijn, meestal met corticosteroïden. Het beloop is wisselend, maar in veel gevallen geneest het binnen twee jaar vanzelf.

Wat is het?
 Lichen planus is een chronische ontstekingsreactie van de huid en slijmvliezen. Zowel mannen als vrouwen kunnen het krijgen, meestal rond de middelbare leeftijd. Het is geen besmettelijke of erfelijke ziekte.

Hoe ontstaat het?
 De precieze oorzaak is onbekend. Vermoedelijk gaat het om een auto-immuunreactie waarbij afweercellen de eigen huid en slijmvliezen aanvallen. In sommige gevallen kan lichen planus worden uitgelokt door medicijngebruik, bijvoorbeeld bij middelen tegen hoge bloeddruk, hartziekten of gewrichtsklachten.

Wat zijn de klachten?
 Lichen planus geeft paars-rode, afgeplatte bultjes die vooral op de polsen, enkels, onderbenen en onderrug voorkomen. Soms ontstaan dikkere plekken. Jeuk is de meest voorkomende klacht en kan zeer hevig zijn. Op de slijmvliezen (mond, geslachtsdelen) kunnen witte lijntjes, stipjes of pijnlijke wondjes en zweren ontstaan. Ongeveer 10% van de patiënten krijgt ook nagelafwijkingen, zoals ribbels, groeven of nagelverlies. In een minderheid van de gevallen zijn er nauwelijks klachten.

Hoe te voorkomen?
 Er zijn geen manieren bekend om lichen planus te voorkomen. Wel kan men verergering beperken door huidbeschadiging te vermijden, zorgvuldig met de mondgezondheid om te gaan en irriterende voedingsmiddelen of alcohol en roken te vermijden.

Is aanvullend onderzoek nodig?
 De diagnose wordt meestal gesteld door de huidarts op het klinisch beeld. Soms is een huidbiopsie nodig om de diagnose te bevestigen. Bij lichen planus in de mond kan een tandarts de afwijkingen ontdekken.

Hoe wordt het behandeld?
 Als er weinig klachten zijn, is behandeling vaak niet nodig. Bij verdenking op een medicijnreactie kan in overleg met de arts het middel worden gestaakt. Voor huidafwijkingen worden meestal corticosteroïdhoudende crèmes of zalven gebruikt. Bij ernstige vormen kunnen prednisontabletten, vitamine A-achtige middelen of lichttherapie (PUVA) worden ingezet. Bij klachten aan de slijmvliezen zijn lokale corticosteroïden eerste keus, soms wordt tacrolimuszalf toegepast. Bij een kwikallergie kan het vervangen van amalgaamvullingen verlichting geven.

Wat kunt u zelf doen?
 Vermijd beschadiging van de huid, aangezien op beschadigde plekken nieuwe laesies kunnen ontstaan. Bij lichen planus in de mond is het raadzaam om regelmatig een tandarts of mondhygiënist te bezoeken en irriterende voedingsmiddelen (zoals gekruid eten, citrusvruchten, tomaten, koffie, cola of knapperig voedsel) te vermijden. Stoppen met roken en matigen van alcoholgebruik verkleint bovendien het risico op complicaties.

Wat is het vooruitzicht?
 De aandoening verloopt meestal stabiel. Binnen twee jaar verdwijnen de klachten vaak spontaan, al kunnen er restverkleuringen achterblijven. Deze verkleuringen trekken meestal later weg. Bij ongeveer 20% van de patiënten keert lichen planus terug. Bij hardnekkige afwijkingen in de mond bestaat een licht verhoogd risico op het ontstaan van mondkanker, vooral bij rokers en bij overmatig alcoholgebruik.