Herpes simplex

Korte samenvatting
Een koortslip (herpes simplex) ontstaat door het herpes simplex virus (HSV), meestal type 1. Het begint met roodheid, bultjes en blaasjes die later korstjes vormen. Vaak komt het voor rond de lippen maar soms ook op andere plekken in het gezicht of lichaam. Het geneest vanzelf, maar kan steeds terugkeren door prikkels zoals stress, zon of ziekte. Antivirale middelen kunnen de duur en ernst beperken.

Wat is het?
Een koortslip is een infectie met het herpes simplex virus (HSV). Er bestaan twee typen: HSV-1, meestal bij lippen en gezicht, en HSV-2, meestal in de schaamstreek. Beide typen kunnen echter overal voorkomen. Het virus blijft levenslang in het lichaam aanwezig en kan telkens opnieuw actief worden.

Hoe ontstaat het?
Na een eerste besmetting nestelt het virus zich in zenuwknopen en blijft daar in rust. Bij uitlokkende factoren zoals koorts, stress, zonlicht of menstruatie kan het virus opnieuw actief worden. Het verplaatst zich dan naar de huid of slijmvliezen en veroorzaakt daar weer blaasjes en wondjes.

Wat zijn de klachten?
De koortslip begint met roodheid, branderigheid en kleine blaasjes op of rond de lippen. Deze drogen in tot korstjes die vanzelf afvallen. Soms zijn de plekken pijnlijk en ontsierend. Sommige mensen hebben maar zelden een uitbraak, anderen vrijwel wekelijks. Herpes kan ook op andere plaatsen voorkomen, zoals op de geslachtsdelen, vingers, billen of ogen. Bij constitutioneel eczeem of verminderde weerstand kan de infectie ernstiger verlopen.

Hoe te voorkomen?
Voorkomen van besmetting is lastig, maar er zijn maatregelen om verspreiding tegen te gaan: raak de blaasjes niet aan, gebruik eigen handdoeken, bestek en cosmetica, en vermijd zoenen of seksueel contact zolang er actieve plekjes zijn. Bescherm kinderen en pasgeborenen extra, omdat zij kwetsbaarder zijn. Condoomgebruik verkleint de kans op overdracht van genitale herpes.

Is aanvullend onderzoek nodig?
Meestal wordt de diagnose gesteld op het typische beeld. Bij twijfel of bij ernstiger beloop kan laboratoriumonderzoek (viruskweek of DNA-test) worden ingezet.

Hoe wordt het behandeld?
In de meeste gevallen is geen behandeling nodig en geneest de koortslip vanzelf. Bij hinderlijke of vaak terugkerende infecties kan een antivirale crème of antivirale tabletten (zoals aciclovir, valaciclovir of famciclovir) worden voorgeschreven. Bij veelvuldige terugkeer kan een onderhoudsbehandeling met antivirale tabletten nodig zijn.

Wat is het vooruitzicht?
Het virus blijft levenslang aanwezig. De meeste mensen hebben slechts af en toe last. Bij sommigen komen de aanvallen vaker of heviger terug, maar meestal neemt dit na verloop van tijd af. Bij pasgeborenen en mensen met verminderde afweer kan een herpesinfectie gevaarlijk verlopen, maar bij gezonde volwassenen is het meestal onschuldig, zij het hinderlijk.